Fjalitë e qëllimit - Finalsätze mit damit und um … zu
Përmbledhje e mësimit
Fjalia e qëllimit u përgjigjet pyetjeve Wozu? ose Zu welchem Zweck? — për çfarë qëllimi? Gjermanishtja ka dy ndërtime, dhe zgjedhja midis tyre varet nga një rregull i vetëm dhe i qartë: a është kryefjala e njëjtë në të dyja fjalitë?
Çfarë do të mësoni?
- Rregullin e kryefjalës.
- Ndërtimin me damit.
- Ndërtimin me um ... zu.
- Ndërtimet e afërta ohne ... zu dhe statt ... zu.
Rregulli themelor
| Kryefjala | Ndërtimi | Shembull |
|---|---|---|
| E njëjtë në të dyja fjalitë | um ... zu | Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. |
| E ndryshme | damit | Ich erkläre es langsam, damit du mich verstehst. |
Kur kryefjala është e njëjtë, mund të përdoret edhe damit, por um ... zu është më i natyrshëm dhe më i shkurtër.
um ... zu
Ky ndërtim nuk ka kryefjalë të vetën. Folja qëndron në paskajore me zu, në fund.
Gjermanisht: Ich fahre nach Wien, um meine Familie zu besuchen.
Shqip: Shkoj në Vjenë për të vizituar familjen time.
Te foljet e ndashme, zu futet në mes: ..., um früh aufzustehen.
damit
Ky është një nënrendës i zakonshëm: ka kryefjalë të vetën dhe foljen në fund.
Gjermanisht: Ich gebe dir das Buch, damit du es lesen kannst.
Shqip: Po ta jap librin, që të mund ta lexosh.
Ndërtime të afërta
| Ndërtimi | Kuptimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|---|
| ohne ... zu | pa e bërë | Er ging, ohne etwas zu sagen. | Iku pa thënë asgjë. |
| statt ... zu | në vend që | Statt zu arbeiten, schlief er. | Në vend që të punonte, flinte. |
| ohne dass | pa, me kryefjalë tjetër | Er ging, ohne dass ich es merkte. | Iku pa e vënë re unë. |
Pyetja Wozu?
Wozu lernst du Deutsch? — Um in Deutschland zu studieren.
Kjo pyetje ndihmon të kontrolloni nëse fjalia shpreh vërtet qëllim dhe jo shkak. Shkaku pyetet me Warum? dhe shprehet me weil.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Ich lerne Deutsch, um ich arbeite. | ..., um zu arbeiten. | um ... zu nuk merr kryefjalë |
| Ich erkläre es, um du verstehst. | ..., damit du verstehst. | kryefjalë e ndryshme → damit |
| ..., damit zu lernen. | ..., um zu lernen. | damit kërkon fjali të plotë |
| ..., um aufzustehen früh. | ..., um früh aufzustehen. | paskajorja në fund |
| ngatërrimi i qëllimit me shkakun | weil = shkak, um ... zu = qëllim | pyetni Warum? apo Wozu? |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e shpreh qëllimin me për të + pjesore ose me që të + lidhore: për të punuar, që të kuptosh. Ky dallim përputhet mjaft mirë me atë gjerman: um ... zu ≈ për të, damit ≈ që të. Prandaj rregulli i kryefjalës është i kuptueshëm menjëherë për folësit e shqipes.
Përmbledhje e shkurtër
- Kryefjalë e njëjtë → um ... zu.
- Kryefjalë e ndryshme → damit.
- Te foljet e ndashme: aufzustehen.
- Pyetja e kontrollit: Wozu?
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani pesë arsye pse mësoni gjermanisht me um ... zu.
- Kthejini ato në damit duke ndryshuar kryefjalën.
- Krahasoni weil dhe um ... zu për të njëjtën situatë.
