Foljet e lëvizjes: shkoj dhe vij
Foljet shkoj dhe vij tregojnë lëvizje, por me drejtim të kundërt. Zgjedhja nuk varet nga vendi për ku nisemi, por nga ku ndodhet folësi ose bashkëfolësi në çastin e të folurit. Kjo është arsyeja pse ato quhen folje deiktike: kuptimi i tyre matet nga pozicioni i atij që flet.
Rregulla themelore
- shkoj = largohem nga vendi ku jam dhe drejtohem diku tjetër: Nesër shkoj në Shkodër.
- vij = afrohem drejt vendit ku ndodhem unë ose ku ndodhet bashkëfolësi: Vij menjëherë. A vjen te unë?
Krahaso: në telefon, nëse shoku yt është në shtëpi dhe ti je jashtë, ti thua «Po vij te ti», sepse lëvizja shkon drejt bashkëfolësit. Por nëse flisni për një vend të tretë, thua «Do të shkoj në bibliotekë».
Paradigmat e plota
| Veta | shkoj – e tashme | shkoj – e kryer e thjeshtë | vij – e tashme | vij – e kryer e thjeshtë |
|---|
| unë | shkoj | shkova | vij | erdha |
| ti | shkon | shkove | vjen | erdhe |
| ai / ajo | shkon | shkoi | vjen | erdhi |
| ne | shkojmë | shkuam | vijmë | erdhëm |
| ju | shkoni | shkuat | vini | erdhët |
| ata / ato | shkojnë | shkuan | vijnë | erdhën |
| Trajta | shkoj | vij |
|---|
| E pakryer | shkoja, shkoje, shkonte ... | vija, vije, vinte ... |
| Pjesorja | shkuar | ardhur |
| E kryera | kam shkuar | kam ardhur |
| Urdhërorja | shko! / shkoni! | eja! / ejani! |
| Lidhorja | të shkoj, të shkosh, të shkojë ... | të vij, të vish, të vijë ... |
| E ardhmja | do të shkoj | do të vij |
Parafjalët që i shoqërojnë
| Ndërtimi | Kuptimi | Shembull |
|---|
| shkoj në + vend | destinacion vendi | shkoj në shkollë, në punë, në Tiranë |
| shkoj te / tek + person | destinacion person | shkoj te mjeku, tek Arta |
| shkoj për + qëllim | qëllimi i lëvizjes | shkoj për bukë |
| vij nga + pikënisje | prejardhja e lëvizjes | vij nga shtëpia, nga puna |
| vij me + mjet | mjeti i udhëtimit | vij me autobus |
Shprehje të ngulitura
- Si të vjen? — «Si të duket?»
- Më vjen keq. — shpreh keqardhje.
- Më vjen mirë që u njohëm.
- Puna shkoi mirë. — «u zhvillua mirë».
- Kështu shkojnë gjërat.
- Viti që vjen. — «viti i ardhshëm».
Fjalët sinjalizuese
Fjalët këtu, te unë, në shtëpinë time, pranë meje kërkojnë vij. Fjalët atje, jashtë, larg, në një vend tjetër kërkojnë shkoj. Urdhërorja eja është gjithmonë ftesë drejt folësit; shko është gjithmonë largim prej tij.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|
| Nesër vij në Vlorë (folësi s’është në Vlorë) | Nesër shkoj në Vlorë. | lëvizja largohet nga folësi |
| ti vin | ti vjen | vij është folje e parregullt |
| ju vijni | ju vini | forma e vetës II shumës |
| unë vjova | unë erdha | e kryera e thjeshtë ka rrënjë tjetër |
| Shkoj te shtëpia. | Shkoj në shtëpi. | te përdoret me persona, në me vende |
| Vjen! si ftesë | Eja! | urdhërorja e vij është eja |
Provo vetë
- ___ (unë) menjëherë, mos u shqetëso! (Vij)
- Nesër ___ (ne) në Durrës me tren. (shkojmë)
- Prej nga ___ (ti)? (vjen)
- Dje ___ (ata) te ne për darkë. (erdhën)
- ___ këtu, të lutem! (Eja)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
