Rendi i fjalëve dhe folja në vendin e dytë - Satzbau: Verb an Position 2
Përmbledhje e mësimit
Rregulli më i rëndësishëm i sintaksës gjermane është ky: në fjalinë kryesore dëftore folja e zgjedhuar zë gjithmonë vendin e dytë. Nuk ka rëndësi çfarë qëndron në vendin e parë — folja nuk lëviz. Ky rregull është shumë më i rreptë se rendi i fjalëve në shqip.
Çfarë do të mësoni?
- Rregullin e vendit të dytë.
- Inversionin: kur kryefjala kalon pas foljes.
- Kufirin foljor (Satzklammer) me folje të dyta.
- Rendin e rrethanorëve sipas formulës TeKaMoLo.
Rregulli i vendit të dytë
| Vendi 1 | Vendi 2 (folja) | Pjesa tjetër |
|---|---|---|
| Ich | lerne | heute Deutsch. |
| Heute | lerne | ich Deutsch. |
| Deutsch | lerne | ich heute. |
| Am Montag | lerne | ich Deutsch. |
Vini re: kur në vendin e parë vendoset diçka tjetër, kryefjala kalon menjëherë pas foljes. Kjo quhet Inversion.
Gjermanisht: Heute lerne ich Deutsch.
Shqip: Sot mësoj gjermanisht.
Kujdes: kjo strukturë nuk përkthehet fjalë për fjalë. Në shqip mund të thuhet Sot unë mësoj, kurse në gjermanisht Heute ich lerne është gabim.
Kufiri foljor - Satzklammer
Kur fjalia ka dy folje, e para qëndron në vendin e dytë dhe e dyta shkon në fund. Të dyja së bashku formojnë një kornizë që mban brenda gjithë informacionin.
| Ndërtimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|
| Folje modale + paskajore | Ich muss heute früh aufstehen. | Sot duhet të zgjohem herët. |
| Perfekt | Ich habe das Buch gelesen. | E kam lexuar librin. |
| Folje e ndashme | Ich stehe um sieben Uhr auf. | Zgjohem në orën shtatë. |
| E ardhmja | Ich werde morgen kommen. | Do të vij nesër. |
Rendi i rrethanorëve: TeKaMoLo
| Renditja | Pyetja | Shembull |
|---|---|---|
| Temporal | Wann? | heute |
| Kausal | Warum? | wegen der Arbeit |
| Modal | Wie? | mit dem Bus |
| Lokal | Wo? Wohin? | nach Berlin |
Gjermanisht: Ich fahre heute wegen der Arbeit mit dem Bus nach Berlin.
Shqip: Sot po shkoj në Berlin me autobus për shkak të punës.
Rendi i kundrinorëve
- Dy emra: dhanorja para kallëzores — Ich gebe dem Kind das Buch.
- Përemri gjithmonë i pari: Ich gebe es dem Kind.
- Dy përemra: kallëzorja para dhanores — Ich gebe es ihm.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Heute ich lerne Deutsch. | Heute lerne ich Deutsch. | folja mbetet në vendin e dytë |
| Ich habe gelesen das Buch. | Ich habe das Buch gelesen. | pjesorja shkon në fund |
| Ich muss aufstehen früh. | Ich muss früh aufstehen. | paskajorja në fund |
| Ich fahre nach Berlin heute. | Ich fahre heute nach Berlin. | koha para vendit |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e lejon lirisht ndryshimin e rendit për theksim: Librin e lexova unë dje. Gjermanishtja e lejon vetëm ndryshimin e vendit të parë; gjithçka tjetër është e fiksuar. Prandaj shqipfolësit duhet të mendojnë fillimisht ku shkon folja, dhe pastaj të rreshtojnë gjymtyrët e tjera.
Përmbledhje e shkurtër
- Folja e zgjedhuar = vendi i dytë, gjithmonë.
- Nëse vendi i parë nuk është kryefjala, kryefjala vjen menjëherë pas foljes.
- Folja e dytë shkon në fund dhe krijon kornizën.
- Rrethanorët: kohë, shkak, mënyrë, vend.
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani një fjali dhe nisni ta ndryshoni: filloni një herë me kohën, një herë me vendin. Folja nuk duhet të lëvizë.
- Numëroni me gisht vendin e foljes derisa të bëhet automatik.
- Ushtroni kornizën me folje modale; ajo është më e shpeshta në gjuhën e folur.
