Mënyra urdhërore - Der Imperativ
Përmbledhje e mësimit
Urdhërorja përdoret për të dhënë urdhra, udhëzime, këshilla dhe ftesa. Në gjermanisht ajo ka tri forma, sepse gjuha dallon tri mënyra drejtimi: du, ihr dhe Sie.
Çfarë do të mësoni?
- Format e urdhërores për të tria vetat.
- Rregullin e vendit të parë për foljen.
- Format e parregullta dhe ato me ndryshim zanoreje.
- Si zbutet urdhri.
Formimi
| Forma | Si formohet | lernen | kommen | Shqip |
|---|---|---|---|---|
| du | rrënja, pa mbaresë | Lern! | Komm! | Mëso! Eja! |
| ihr | si veta e dytë shumës | Lernt! | Kommt! | Mësoni! Ejani! |
| Sie | paskajorja + Sie | Lernen Sie! | Kommen Sie! | Mësoni! Ejani! |
Vetëm te forma e sjellshme përemri Sie shkruhet; te du dhe ihr përemri hiqet. Folja qëndron gjithmonë në vendin e parë.
Foljet me ndryshim zanoreje
| Paskajorja | du-forma | Urdhërorja (du) | Shënim |
|---|---|---|---|
| sprechen | du sprichst | Sprich! | e → i ruhet |
| lesen | du liest | Lies! | e → ie ruhet |
| nehmen | du nimmst | Nimm! | e → i ruhet |
| fahren | du fährst | Fahr! | a → ä nuk ruhet |
| schlafen | du schläfst | Schlaf! | a → ä nuk ruhet |
Kujdes: ndryshimi e → i/ie ruhet në urdhërore, kurse umlauti a → ä bie. Ky është një përjashtim që duhet mësuar përmendsh.
Foljet e veçanta
| Folja | du | ihr | Sie |
|---|---|---|---|
| sein | Sei! | Seid! | Seien Sie! |
| haben | Hab! | Habt! | Haben Sie! |
| arbeiten | Arbeite! | Arbeitet! | Arbeiten Sie! |
Foljet me rrënjë në -t ose -d marrin -e: Arbeite! Warte! Finde!
Foljet e ndashme
Parashtesa shkëputet dhe shkon në fund, si në çdo fjali kryesore:
Gjermanisht: Steh bitte früh auf!
Shqip: Të lutem, zgjohu herët!
Gjermanisht: Rufen Sie mich morgen an!
Shqip: Më merrni në telefon nesër!
Si zbutet urdhri
- Me bitte: Komm bitte her! — Eja këtu, të lutem!
- Me pyetje modale: Könnten Sie mir helfen? — A do të mund të më ndihmonit?
- Me doch dhe mal: Komm doch mal vorbei! — Hajde, kalo ndonjëherë!
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Du komm! | Komm! | përemri hiqet te du |
| Kommen Sie pa Sie | Kommen Sie! | te forma e sjellshme përemri mbetet |
| Fähr! | Fahr! | umlauti bie në urdhërore |
| Sprech! | Sprich! | ndryshimi e → i ruhet |
| Sei nicht komm! | Komm nicht! | mohimi bëhet me nicht pas foljes |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja ka dy forma urdhërore — njëjës dhe shumës: Eja! Ejani! Gjermanishtja ka tri, sepse shton edhe formën e mirësjelljes Sie. Për folësit e shqipes forma Kommen Sie! është e re, sepse shqipja e shpreh mirësjelljen me shumësin e thjeshtë.
Përmbledhje e shkurtër
- Tri forma: Komm! Kommt! Kommen Sie!
- Folja në vendin e parë.
- Përemri hiqet, përveç te Sie.
- e → i/ie ruhet, a → ä bie.
- sein: Sei! Seid! Seien Sie!
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani udhëzimet e një recete; ato janë plot urdhërore.
- Përsëritni të njëjtin urdhër në të tria format.
- Shtoni bitte sistematikisht derisa të bëhet zakon.
