Parafjalët e dyfishta - Wechselpräpositionen
Përmbledhje e mësimit
Nëntë parafjalë gjermane mund të marrin ose kallëzore ose dhanore. Zgjedhja nuk varet nga parafjala, por nga kuptimi: nëse ka lëvizje drejt një vendi, përdoret kallëzorja; nëse tregohet vendndodhje e qëndrueshme, përdoret dhanorja. Ky është një nga rregullat më elegante të gjermanishtes dhe njëkohësisht një nga më të vështirët për folësit e shqipes.
Çfarë do të mësoni?
- Nëntë parafjalët e dyfishta.
- Rregullin Wohin? → kallëzore, Wo? → dhanore.
- Çiftet e foljeve stellen/stehen, legen/liegen, setzen/sitzen.
- Format e shkurtuara.
Nëntë parafjalët
| Parafjala | Shqip | Parafjala | Shqip |
|---|---|---|---|
| an | pranë, në (sipërfaqe vertikale) | über | mbi |
| auf | mbi (sipërfaqe horizontale) | unter | nën |
| hinter | pas | vor | para |
| in | në (brenda) | zwischen | midis |
| neben | pranë | — | — |
Rregulli themelor
| Pyetja | Kuptimi | Rasa | Shembull |
|---|---|---|---|
| Wohin? (për ku?) | lëvizje drejt një vendi | Akkusativ | Ich gehe in die Schule. |
| Wo? (ku?) | vendndodhje, pa lëvizje | Dativ | Ich bin in der Schule. |
Gjermanisht: Ich hänge das Bild an die Wand.
Shqip: Unë e var tablonë në mur. (lëvizje → kallëzore)
Gjermanisht: Das Bild hängt an der Wand.
Shqip: Tabloja varet në mur. (vendndodhje → dhanore)
Kujdes: kjo strukturë nuk përkthehet fjalë për fjalë. Në shqip të dyja fjalitë përdorin në mur; gjermanishtja i dallon me rasë. Prandaj duhet menduar gjithmonë: a ka lëvizje drejt një pike, apo po përshkruaj një vend?
Çiftet e foljeve
| Lëvizje (kallëzore) | Vendndodhje (dhanore) | Shqip |
|---|---|---|
| stellen (vendos në këmbë) | stehen (rri në këmbë) | vendos / qëndron |
| legen (shtrij) | liegen (rri shtrirë) | shtroj / rri |
| setzen (ul) | sitzen (rri ulur) | ul / rri ulur |
| hängen (var) | hängen (rri varur) | var / varet |
- Ich stelle die Flasche auf den Tisch. — E vendos shishen mbi tavolinë.
- Die Flasche steht auf dem Tisch. — Shishja qëndron mbi tavolinë.
- Ich lege das Buch auf den Tisch. — E vë librin mbi tavolinë.
- Das Buch liegt auf dem Tisch. — Libri ndodhet mbi tavolinë.
Format e shkurtuara
| Kallëzore | Shkurtimi | Dhanore | Shkurtimi |
|---|---|---|---|
| in das | ins | in dem | im |
| an das | ans | an dem | am |
| auf das | aufs | — | — |
Ich gehe ins Kino. — Shkoj në kinema. / Ich bin im Kino. — Jam në kinema.
Përdorim jo hapësinor
Kur parafjala nuk tregon vend, rasa është e ngurtësuar dhe duhet mësuar përmendsh:
- am Montag, im Januar, in einer Woche — kohë, gjithmonë dhanore.
- warten auf + kallëzore — pres dikë.
- denken an + kallëzore — mendoj për dikë.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Ich gehe in der Schule. | Ich gehe in die Schule. | lëvizje → kallëzore |
| Ich bin in die Schule. | Ich bin in der Schule. | vendndodhje → dhanore |
| Das Buch liegt auf den Tisch. | ... auf dem Tisch. | liegen tregon vendndodhje |
| Ich lege das Buch auf dem Tisch. | ... auf den Tisch. | legen tregon lëvizje |
| in Montag | am Montag | ditët marrin an + dhanore |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e dallon lëvizjen nga vendndodhja me foljen, jo me rasën: shkoj në shkollë kundrejt jam në shkollë. Parafjala mbetet e njëjtë. Gjermanishtja e shpreh të njëjtin dallim me rasën, prandaj folësit e shqipes duhet të mësojnë të mendojnë në një kategori të re.
Përmbledhje e shkurtër
- Nëntë parafjalë: an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen.
- Wohin? → kallëzore; Wo? → dhanore.
- stellen/legen/setzen → kallëzore; stehen/liegen/sitzen → dhanore.
- Shkurtimet: ins, im, ans, am.
Këshilla praktike për ushtrime
- Përshkruani dhomën tuaj: çdo fjali kërkon dhanore. Pastaj zhvendosni sendet: çdo fjali kërkon kallëzore.
- Mësoni çiftet e foljeve në dyshe; ato e zgjidhin rasën vetvetiu.
- Bëni pyetjen Wohin? ose Wo? para se të zgjidhni nyjën.
