Profesionet, vendi i punës, orari, kushtet dhe gjuha e kërkesës për punë.
Fjalori i punës dhe i profesioneve
Ky mësim mbledh fjalorin që na duhet për të folur për profesionin, vendin e punës, orarin, kushtet dhe kërkesën për punë — një nga fushat më të përdorura në komunikimin e përditshëm dhe zyrtar.
Profesionet dhe format e tyre
Në shqip pothuajse çdo emër profesioni ka formë mashkullore dhe femërore. Femërorja formohet zakonisht me mbaresën -e.
| Mashkullore | Femërore | Vendi i punës | Veprimtaria |
|---|
| mësues | mësuese | shkollë | jep mësim |
| profesor | profesoreshë | universitet | jep leksione |
| mjek | mjeke | spital, klinikë | viziton pacientë |
| infermier | infermiere | spital | kujdeset për të sëmurët |
| inxhinier | inxhiniere | kantier, fabrikë | projekton dhe mbikëqyr |
| jurist | juriste | gjykatë, zyrë avokatie | përfaqëson dhe këshillon |
| shitës | shitëse | dyqan, market | shërben klientët |
| kuzhinier | kuzhiniere | restorant | gatuan |
| programues | programuese | zyrë, kompani teknologjie | shkruan programe |
| përkthyes | përkthyese | agjenci, institucion | përkthen tekste |
| bujk | bujke | fermë, arë | punon tokën |
| zjarrfikës | zjarrfikëse | stacion zjarrfikës | shuan zjarret |
Fusha leksikore
- Struktura: kompani, ndërmarrje, institucion, zyrë, degë, sektor, departament, ekip, koleg, epror, vartës, drejtor, shef.
- Orari: orar i plotë, orar i pjesshëm, turn, ndërrim, pushim, ditë pushimi, leje vjetore, leje mjekësore, jashtë orarit.
- Kushtet: pagë, rrogë, shpërblim, kontratë, periudhë prove, sigurim shoqëror, sigurim shëndetësor, ngritje në detyrë.
- Kërkesa për punë: shpallje pune, jetëshkrim (CV), letër motivimi, intervistë, kandidat, referencë, përvojë pune, kualifikim.
Foljet dhe bashkëlidhjet
| Folja | Ndërtimi | Shembull |
|---|
| punoj | punoj në + vend / si + profesion | Punoj si mësuese në një shkollë fillore. |
| merrem | merrem me + veprimtari | Merrem me përkthime letrare. |
| kandidoj | kandidoj për + vend pune | Kandidova për vendin e ri. |
| punësohem | punësohem në | U punësova vitin e kaluar. |
| dorëzoj | dorëzoj dokumentet / jetëshkrimin | Dorëzova jetëshkrimin dje. |
| marr pjesë | marr pjesë në + intervistë | Mora pjesë në intervistë të martën. |
| ngrihem në detyrë | — | U ngrit në detyrë pas dy vjetësh. |
| jap dorëheqjen | — | Dha dorëheqjen në fund të vitit. |
Dialog model: në intervistë
- — Mirëdita! Ju lutem, na tregoni pak për përvojën tuaj të punës.
- — Kam punuar pesë vjet si programues në një kompani teknologjie.
- — Pse dëshironi të ndërroni vendin e punës?
- — Kërkoj një sfidë të re dhe mundësi për ngritje profesionale.
- — Cila është paga që prisni?
Shprehje të gatshme
- Me se merresh? — Jam inxhinier ndërtimi.
- Ku punon? — Punoj në një kompani teknologjie.
- Sa orë punon në ditë? — Punoj tetë orë në ditë.
- A të pëlqen puna jote? — Po, është e lodhshme, por interesante.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|
| Punoj si një mësues. | Punoj si mësues. | pas si nuk vihet një |
| Punoj në mësues. | Punoj si mësues. / Punoj në shkollë. | si për profesionin, në për vendin |
| Ajo është mësues. | Ajo është mësuese. | forma femërore |
| Aplikova për punë. | Kandidova për një vend pune. | forma e këshilluar në shqipen standarde |
| pagesa mujore për shumën | paga mujore | pagë = shuma; pagesë = akti i pagimit |
Provo vetë
- Ajo punon ___ infermiere në spital. (si)
- ___ (unë) me përkthime nga anglishtja. (Merrem)
- Dorëzova ___ dhe letrën e motivimit. (jetëshkrimin)
- Ai ka ___ e plotë, tetë orë në ditë. (orar)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
