Lidhëzat und, aber, oder dhe denn - Konjunktionen
Përmbledhje e mësimit
Lidhëzat und, aber, oder, denn dhe sondern quhen bashkërenditëse. Veçoria e tyre kryesore është se ato nuk e ndryshojnë rendin e fjalëve: fjalia pas tyre ndërtohet njësoj si një fjali kryesore e pavarur. Ato zënë të ashtuquajturin «vendi zero».
Çfarë do të mësoni?
- Kuptimin e pesë lidhëzave bashkërenditëse.
- Pse rendi i fjalëve nuk ndryshon.
- Dallimin midis aber dhe sondern.
- Krahasimin me lidhëzat që e dërgojnë foljen në fund.
Pesë lidhëzat
| Lidhëza | Kuptimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|---|
| und | shtim | Ich lerne und ich arbeite. | Mësoj dhe punoj. |
| aber | kundërshtim | Ich bin müde, aber ich komme. | Jam i lodhur, por vij. |
| oder | zgjedhje | Trinkst du Tee oder Kaffee? | Pi çaj apo kafe? |
| denn | shkak | Ich bleibe, denn ich bin krank. | Rri, sepse jam i sëmurë. |
| sondern | kundërshtim pas mohimi | Nicht heute, sondern morgen. | Jo sot, por nesër. |
Vendi zero
Lidhëza nuk numërohet si gjymtyrë. Prandaj folja mbetet në vendin e dytë të fjalisë së vet:
| Lidhëza | Vendi 1 | Vendi 2 | Pjesa tjetër |
|---|---|---|---|
| und | ich | arbeite | in Berlin. |
| aber | er | kommt | später. |
| denn | ich | bin | müde. |
aber apo sondern?
| Lidhëza | Kushti | Shembull |
|---|---|---|
| aber | pas fjalie pohore ose mohore | Das Auto ist alt, aber gut. |
| sondern | vetëm pas mohimi, kur jepet alternativa | Das ist nicht mein Auto, sondern sein Auto. |
Kujdes: sondern përdoret vetëm kur fjalia e parë është mohore dhe e dyta e zëvendëson atë që u mohua. Nëse thjesht shtoni një kundërshtim, përdorni aber.
Krahasimi me lidhëzat nënrenditëse
| Lloji | Lidhëzat | Folja | Shembull |
|---|---|---|---|
| Bashkërenditëse | und, aber, oder, denn, sondern | vendi i dytë | ..., denn ich bin müde. |
| Nënrenditëse | weil, dass, wenn, als, obwohl, damit | në fund | ..., weil ich müde bin. |
Presja
- Para aber, denn dhe sondern vihet gjithmonë presje.
- Para und dhe oder presja zakonisht nuk vihet kur bashkohen dy fjali të shkurtra me të njëjtën kryefjalë.
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Ich möchte kommen, aber ich habe keine Zeit.
Shqip: Do të doja të vija, por nuk kam kohë.
Gjermanisht: Wir bleiben zu Hause, denn das Wetter ist schlecht.
Shqip: Rrimë në shtëpi, sepse moti është i keq.
Gjermanisht: Er wohnt nicht in Wien, sondern in Graz.
Shqip: Ai nuk banon në Vjenë, por në Grac.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| ..., denn ich müde bin. | ..., denn ich bin müde. | denn nuk e lëviz foljen |
| Nicht heute, aber morgen. | ..., sondern morgen. | pas mohimi vjen sondern |
| ..., aber ich komme nicht kann. | ..., aber ich kann nicht kommen. | rend normal fjalie kryesore |
| ngatërrimi denn me weil | zgjidhni sipas rendit që dëshironi | kuptimi është i njëjtë, sintaksa jo |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja i ka të njëjtat lidhëza bashkërenditëse — dhe, por, ose, sepse — dhe as ajo nuk e ndryshon rendin pas tyre. Prandaj ky grup është më i lehti për folësit e shqipes. Vështirësia lind vetëm kur ngatërrohen me lidhëzat nënrenditëse, të cilat e dërgojnë foljen në fund.
Përmbledhje e shkurtër
- und, aber, oder, denn, sondern → rendi nuk ndryshon.
- Ato zënë vendin zero.
- sondern vetëm pas mohimi.
- Krahaso: denn (rend normal) dhe weil (folja në fund).
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani të njëjtën ide dy herë: një herë me denn, një herë me weil.
- Ushtroni sondern me çifte mohim–pohim.
- Bashkoni fjali të shkurtra në një tekst të rrjedhshëm me katër lidhëzat.
