Numërorët themelorë dhe rreshtorë
Numërori tregon sasi ose radhë. Numërorët themelorë u përgjigjen pyetjeve sa?, kurse ata rreshtorë pyetjes i sati?
Numërorët themelorë
| 1–10 | 11–20 | Dhjetëshet dhe më tej |
|---|---|---|
| një, dy, tre/tri, katër, pesë | njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë, trembëdhjetë | njëzet, tridhjetë, dyzet |
| gjashtë, shtatë, tetë, nëntë, dhjetë | katërmbëdhjetë, pesëmbëdhjetë, gjashtëmbëdhjetë | pesëdhjetë, gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë |
| — | shtatëmbëdhjetë, tetëmbëdhjetë, nëntëmbëdhjetë, njëzet | tetëdhjetë, nëntëdhjetë, njëqind, njëmijë, një milion |
«Tre» apo «tri»? — dallimi që gabohet më shpesh
Numërori 3 është i vetmi që ndryshon sipas gjinisë së emrit:
| Forma | Përdoret me | Shembull |
|---|---|---|
| tre | emra mashkullorë | tre djem, tre libra, tre muaj |
| tri | emra femërorë | tri vajza, tri ditë, tri net |
I njëjti dallim ruhet edhe te njëzet e tre djem / njëzet e tri vajza.
Numërorët rreshtorë
Ata formohen me nyjën e përparme + numërorin, me disa forma të veçanta për numrat e parë:
| Numri | Mashkullore | Femërore | Shembull |
|---|---|---|---|
| 1 | i pari | e para | muaji i parë, klasa e parë |
| 2 | i dyti | e dyta | kati i dytë |
| 3 | i treti | e treta | java e tretë |
| 4 | i katërti | e katërta | vendi i katërt |
| 5 | i pesti | e pesta | kati i pestë |
| 10 | i dhjeti | e dhjeta | faqja e dhjetë |
Përdorime praktike
- Mosha: Ai është tetë vjeç. — me jam, jo me kam.
- Ora: Ora është tetë e gjysmë.
- Data: Sot jemi më dymbëdhjetë qershor.
- Klasa dhe katet: Jam në klasën e nëntë, në katin e tretë.
- Thyesat: gjysma, një e treta, tre të katërtat.
Fjalët sinjalizuese
Pyetja sa? kërkon numërorin themelor; pyetja i sati? i cili me radhë? kërkon rreshtorin. Fjalët rreth, afërsisht, mbi, nën shoqërojnë sasitë e përafërta: rreth njëqind banorë.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| tre vajza | tri vajza | emri është femëror |
| tri djem | tre djem | emri është mashkullor |
| Ai ka tetë vjet. | Ai është tetë vjeç. | mosha shprehet me jam ... vjeç |
| klasa i nëntë | klasa e nëntë | nyja përshtatet me emrin |
| njëzet e një vajza me tre | njëzet e tri vajza | dallimi ruhet edhe te numrat e përbërë |
Provo vetë
- Në klasë ka ___ vajza. (tri)
- Bleva ___ libra. (tre)
- Janari është muaji ___ i vitit. (i parë)
- Banoj në katin ___. (e pestë)
- Java ka ___ ditë. (shtatë)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
