Preteriti i foljeve të rregullta dhe të parregullta - Das Präteritum
Përmbledhje e mësimit
Präteritum është koha e shkuar e gjuhës së shkruar: e gjeni në libra, gazeta, tregime dhe raporte. Në bisedë përdoret Perfekt, me përjashtim të foljeve haben, sein dhe modaleve. Foljet ndahen në dy grupe: të dobëta, që marrin -te, dhe të forta, që ndryshojnë zanoren e rrënjës.
Çfarë do të mësoni?
- Mbaresat e foljeve të dobëta.
- Ndryshimin e rrënjës te foljet e forta.
- Listën e foljeve të forta më të përdorura.
- Kur zgjidhet Präteritum dhe kur Perfekt.
Foljet e dobëta
| Veta | machen | lernen | arbeiten |
|---|---|---|---|
| ich | machte | lernte | arbeitete |
| du | machtest | lerntest | arbeitetest |
| er / sie / es | machte | lernte | arbeitete |
| wir | machten | lernten | arbeiteten |
| ihr | machtet | lerntet | arbeitetet |
| sie / Sie | machten | lernten | arbeiteten |
Foljet me rrënjë në -t ose -d marrin një -e- ndihmëse, si në kohën e tashme.
Foljet e forta
Këto folje e ndryshojnë zanoren e rrënjës dhe marrin mbaresa të tjera: veta e parë dhe e tretë njëjës nuk kanë mbaresë fare.
| Veta | gehen → ging | sehen → sah | kommen → kam |
|---|---|---|---|
| ich | ging | sah | kam |
| du | gingst | sahst | kamst |
| er / sie / es | ging | sah | kam |
| wir | gingen | sahen | kamen |
| ihr | gingt | saht | kamt |
| sie / Sie | gingen | sahen | kamen |
Foljet e forta më të përdorura
| Paskajorja | Präteritum | Partizip II | Shqip |
|---|---|---|---|
| gehen | ging | gegangen | shkoj |
| kommen | kam | gekommen | vij |
| sehen | sah | gesehen | shoh |
| sprechen | sprach | gesprochen | flas |
| schreiben | schrieb | geschrieben | shkruaj |
| fahren | fuhr | gefahren | udhëtoj |
| essen | aß | gegessen | ha |
| trinken | trank | getrunken | pi |
| finden | fand | gefunden | gjej |
| geben | gab | gegeben | jap |
| nehmen | nahm | genommen | marr |
| bleiben | blieb | geblieben | qëndroj |
| stehen | stand | gestanden | rri në këmbë |
| tun | tat | getan | bëj |
Präteritum apo Perfekt?
| Situata | Koha | Shembull |
|---|---|---|
| Bisedë e përditshme | Perfekt | Ich habe einen Film gesehen. |
| Tregim, roman, gazetë | Präteritum | Er sah einen Film. |
| haben, sein, modalet | Präteritum edhe në bisedë | Ich war müde. Ich musste gehen. |
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Er ging nach Hause und schrieb einen Brief.
Shqip: Ai shkoi në shtëpi dhe shkroi një letër.
Gjermanisht: Wir lernten damals jeden Tag Deutsch.
Shqip: Atëherë mësonim gjermanisht çdo ditë.
Fjalë sinjalizuese
damals (atëherë), früher (dikur), eines Tages (një ditë), plötzlich (papritur), dann (pastaj), im Jahr 1990.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| ich gingte | ich ging | foljet e forta nuk marrin -te |
| er machte shkruar er machtete | er machte | vetëm rrënjët në -t/-d marrin -e- |
| ich sahte | ich sah | formë e fortë |
| er ginge | er ging | ginge është Konjunktiv II |
| Präteritum në bisedë të zakonshme | përdorni Perfekt | regjistri i gjuhës |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja ka të pakryerën dhe të kryerën e thjeshtë, të cilat dallohen nga kuptimi. Gjermanishtja ka vetëm një preterit, por e dallon sipas regjistrit: e shkruar kundrejt e folur. Prandaj zgjedhja midis Präteritum dhe Perfekt nuk është çështje kuptimi, por stili.
Përmbledhje e shkurtër
- Të dobëta: rrënja + -te.
- Të forta: ndryshim zanoreje, veta I dhe III pa mbaresë.
- Präteritum = gjuhë e shkruar; Perfekt = bisedë.
- war, hatte, konnte përdoren gjithmonë.
Këshilla praktike për ushtrime
- Mësoni foljet e forta në tri forma: gehen – ging – gegangen.
- Rishkruani një tregim të shkurtër nga Perfekt në Präteritum.
- Lexoni një lajm gazete dhe nënvizoni çdo formë preteriti.
