Preteriti i foljeve haben dhe sein - Das Präteritum von haben und sein
Përmbledhje e mësimit
Gjermanishtja ka dy kohë të shkuara: Perfekt, që përdoret në bisedë, dhe Präteritum, që përdoret kryesisht në shkrim. Por ka një përjashtim të rëndësishëm: foljet haben dhe sein përdoren në preterit edhe kur flitet. Prandaj thuhet Ich war müde, jo Ich bin müde gewesen.
Çfarë do të mësoni?
- Zgjedhimin e plotë të war dhe hatte.
- Pse këto dy folje bëjnë përjashtim.
- Përdorimin e tyre në përshkrime dhe rrëfime.
- Format e werden dhe të foljeve modale në preterit.
Zgjedhimi
| Veta | sein → war | haben → hatte | Shqip |
|---|---|---|---|
| ich | war | hatte | isha / kisha |
| du | warst | hattest | ishe / kishe |
| er / sie / es | war | hatte | ishte / kishte |
| wir | waren | hatten | ishim / kishim |
| ihr | wart | hattet | ishit / kishit |
| sie / Sie | waren | hatten | ishin / kishit |
Vini re: veta e parë dhe e tretë njëjës janë të njëjta dhe pa mbaresë — ich war, er war. Kjo është tipike për preteritin gjerman.
Kur përdoret
| Përdorimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|
| Gjendje në të shkuarën | Ich war sehr müde. | Isha shumë i lodhur. |
| Vendndodhje | Wir waren in Berlin. | Ishim në Berlin. |
| Zotërim në të shkuarën | Er hatte kein Geld. | Ai nuk kishte para. |
| Mosha | Damals war ich zehn Jahre alt. | Atëherë isha dhjetë vjeç. |
| Përshkrim rrethanash | Es war kalt und dunkel. | Ishte ftohtë dhe errët. |
Mohimi dhe pyetja
- Ich war nicht zu Hause. — Nuk isha në shtëpi.
- Ich hatte keine Zeit. — Nuk kisha kohë.
- Warst du gestern hier? — A ishe këtu dje?
- Hattest du Angst? — A kishe frikë?
Vini re se folja sein dhe haben nuk kërkojnë asnjë folje ndihmëse për pyetjen — ato janë vetë ndihmëse.
Werden dhe foljet modale
| Folja | Preteriti (ich) | Shqip |
|---|---|---|
| werden | wurde | u bëra |
| können | konnte | mundja |
| müssen | musste | duhej |
| wollen | wollte | doja |
| dürfen | durfte | lejohesha |
| mögen | mochte | më pëlqente |
Edhe foljet modale, si haben dhe sein, përdoren zakonisht në preterit dhe jo në Perfekt. Vini re se umlauti bie: können → konnte.
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Gestern war ich krank und hatte Fieber.
Shqip: Dje isha i sëmurë dhe kisha temperaturë.
Gjermanisht: Als Kind hatte ich einen Hund.
Shqip: Kur isha fëmijë, kisha një qen.
Gjermanisht: Es war ein schöner Tag.
Shqip: Ishte një ditë e bukur.
Fjalë sinjalizuese
gestern, damals (atëherë), früher (dikur), als Kind (kur isha fëmijë), letztes Jahr, vor zehn Jahren (para dhjetë vjetësh).
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Ich bin müde gewesen. | Ich war müde. | me sein preferohet preteriti |
| Ich habe Zeit gehabt. | Ich hatte Zeit. | po ashtu me haben |
| ich warst | ich war | veta e parë pa mbaresë |
| ihr warent | ihr wart | formë e veçantë |
| Ich könnte gestern nicht. | Ich konnte gestern nicht. | könnte është Konjunktiv II |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja ka disa kohë të shkuara dhe e dallon të pakryerën nga e kryera e thjeshtë: isha / qeshë. Gjermanishtja ka vetëm një preterit, prandaj war mbulon të dyja. Nga ana tjetër, shqipja nuk bën dallim stilistik midis gjuhës së folur dhe asaj të shkruar për këto folje, ndërsa gjermanishtja po.
Përmbledhje e shkurtër
- war dhe hatte përdoren edhe në bisedë.
- Veta I dhe III njëjës janë të njëjta.
- Foljet modale ndjekin të njëjtin model.
- Umlauti bie: konnte, jo könnte.
Këshilla praktike për ushtrime
- Përshkruani fëmijërinë tuaj me dhjetë fjali duke përdorur vetëm war dhe hatte.
- Krahasoni çiftet konnte / könnte dhe musste / müsste; umlauti ndryshon kuptimin.
- Përshkruani motin dhe gjendjen tuaj dje; kjo kërkon pikërisht këto folje.
