Diateza pësore - Das Passiv
Përmbledhje e mësimit
Në diatezën veprore theksi bie mbi kryerësin e veprimit; në atë pësore mbi vetë veprimin ose mbi objektin e prekur prej tij. Gjermanishtja e ndërton pësoren me foljen ndihmëse werden + Partizip II. Ajo është shumë e përdorur në tekste zyrtare, udhëzime dhe përshkrime procesesh.
Çfarë do të mësoni?
- Ndërtimin e pësores në kohët kryesore.
- Kthimin e fjalisë vepruese në pësore.
- Shprehjen e vepruesit me von dhe durch.
- Pësoren me folje modale.
Ndërtimi sipas kohëve
| Koha | Ndërtimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|---|
| Präsens | wird + Partizip II | Das Haus wird gebaut. | Shtëpia po ndërtohet. |
| Präteritum | wurde + Partizip II | Das Haus wurde gebaut. | Shtëpia u ndërtua. |
| Perfekt | ist + Partizip II + worden | Das Haus ist gebaut worden. | Shtëpia është ndërtuar. |
| Plusquamperfekt | war + Partizip II + worden | Das Haus war gebaut worden. | Shtëpia ishte ndërtuar. |
| Futur I | wird + Partizip II + werden | Das Haus wird gebaut werden. | Shtëpia do të ndërtohet. |
Kujdes: në Perfekt përdoret forma worden, jo geworden. Kjo është një nga shenjat më të sigurta të një teksti të shkruar mirë.
Nga veprorja në pësore
| Veprore | Pësore |
|---|---|
| Der Lehrer erklärt die Regel. | Die Regel wird vom Lehrer erklärt. |
| Man baut ein Haus. | Ein Haus wird gebaut. |
| Die Firma stellte zehn Leute ein. | Zehn Leute wurden eingestellt. |
Kundrinori i drejtë i fjalisë vepruese bëhet kryefjalë e fjalisë pësore. Prandaj vetëm foljet kalimtare mund të kthehen në pësore.
Vepruesi: von apo durch?
| Forma | Përdoret për | Shembull |
|---|---|---|
| von + dhanore | persona, institucione | Das Buch wird von dem Autor geschrieben. |
| durch + kallëzore | mjete, shkaqe | Die Stadt wurde durch das Erdbeben zerstört. |
Në shumicën e rasteve vepruesi hiqet fare, sepse është i panjohur ose i parëndësishëm — pikërisht kjo është arsyeja kryesore e përdorimit të pësores.
Pësorja me folje modale
Ndërtimi është: modalja + Partizip II + werden, me modalen në vendin e dytë dhe të gjithë të tjerat në fund.
- Das Formular muss heute ausgefüllt werden. — Formulari duhet të plotësohet sot.
- Der Text kann leicht übersetzt werden. — Teksti mund të përkthehet lehtë.
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Die neue Schule wird nächstes Jahr gebaut.
Shqip: Shkolla e re do të ndërtohet vitin e ardhshëm.
Gjermanisht: Das Formular ist gestern unterschrieben worden.
Shqip: Formulari është nënshkruar dje.
Gjermanisht: Hier darf nicht geraucht werden.
Shqip: Këtu nuk lejohet të pihet duhan.
Zustandspassiv
Ekziston edhe pësorja e gjendjes, me sein + Partizip II. Ajo tregon rezultatin, jo veprimin:
- Die Tür wird geschlossen. — Dera po mbyllet. (veprimi)
- Die Tür ist geschlossen. — Dera është e mbyllur. (gjendja)
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Das Haus ist gebaut geworden. | ... ist gebaut worden. | në pësore përdoret worden |
| Das Haus wird von dem Erdbeben zerstört. | durch das Erdbeben | shkaku merr durch |
| Das muss gemacht sein. | Das muss gemacht werden. | veprimi kërkon werden |
| Ich werde geholfen. | Mir wird geholfen. | helfen kërkon dhanore |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e ka diatezën joveprore dhe e shpreh me mbaresa (ndërtohet) ose me pjesëzën u (u ndërtua). Gjermanishtja përdor një folje ndihmëse të veçantë. Ekuivalenti më i afërt në gjuhën shqipe është pikërisht joveprorja, prandaj kuptimi kapet lehtë; vështirësia është te format e përbëra, sidomos te worden.
Përmbledhje e shkurtër
- werden + Partizip II.
- Perfekt: ist ... worden.
- Vepruesi: von për persona, durch për mjete.
- Me modale: modalja + Partizip II + werden.
Këshilla praktike për ushtrime
- Kthejini dhjetë fjali vepruese në pësore dhe pastaj hiqni vepruesin.
- Shkruani udhëzimet e një procesi; ato kërkojnë pësore.
- Krahasoni wird geschlossen me ist geschlossen derisa dallimi të jetë i qartë.
