Fjalori i arsimit
Arsimi ka një fjalor të pasur dhe të strukturuar: personat, hapësirat, lëndët, veprimtaritë dhe vlerësimi. Ky mësim i grupon të gjitha.
Sistemi arsimor dhe personat
| Shkalla | Institucioni | Nxënësi | Mësimdhënësi |
|---|---|---|---|
| Parashkollor | çerdhe, kopsht | fëmijë | edukatore |
| Fillor dhe i mesëm i ulët | shkollë nëntëvjeçare | nxënës | mësues, mësuese |
| I mesëm i lartë | gjimnaz, shkollë profesionale | nxënës, maturant | mësues |
| I lartë | universitet, fakultet | student, studente | profesor, pedagog |
| Pasuniversitar | shkollë doktorale | doktorant | udhëheqës shkencor |
Të tjerë: drejtor, drejtoreshë, zëvendësdrejtor, kujdestar klase, bibliotekar, sekretare, psikolog shkolle.
Lëndët
gjuhë shqipe, letërsi, matematikë, histori, gjeografi, biologji, kimi, fizikë, informatikë, gjuhë e huaj, edukatë fizike, edukatë muzikore, arte figurative, qytetari.
Veprimtaritë dhe vlerësimi
| Fusha | Fjalët |
|---|---|
| Orari | orë mësimi, pushim i madh, orar mësimor, semestër, tremujor, viti shkollor |
| Veprimtaritë | leksion, seminar, ushtrime, detyrë shtëpie, projekt, punë në grup, referat, laborator |
| Vlerësimi | provim, test, kontroll, notë, vlerësim, kalim, mbetje, dëftesë, diplomë, mesatare |
| Objektet | libër, fletore, laps, stilolaps, gomë, vizore, çantë, tabelë, shkumës, projektor |
Foljet dhe bashkëlidhjet
| Folja | Ndërtimi | Shembull |
|---|---|---|
| mësoj | mësoj + lëndë | Mësoj gjuhën shqipe që prej dy vjetësh. |
| studioj | studioj + degë | Ajo studion mjekësi në Tiranë. |
| ndjek | ndjek një kurs / një leksion | Ndjek një kurs online. |
| dorëzoj | dorëzoj detyrën / projektin | E dorëzova detyrën në kohë. |
| jap provim | për nxënësin | Nesër jap provimin e historisë. |
| marr provim | për mësuesin | Profesori merr provimin të hënën. |
| kaloj / mbetem | rezultati | Kalova provimin me notë të mirë. |
| regjistrohem | regjistrohem në + degë | U regjistrova në Fakultetin e Filologjisë. |
| diplomohem | diplomohem në / për | U diplomova për gjuhë dhe letërsi. |
Nga letërsia shqipe
Poezia më e njohur shqipe për mësimin dhe përkushtimin është Fjalët e qiririt e Naim Frashërit, ku qiriri që tretet është vetë mësuesi:
«Në mes tuaj kam qëndruar / e jam duke përvëluar, / që t'u ap pakëzë dritë, / natënë t'ua bënj ditë.»
Metafora dritë = dituri është themelore për tërë Rilindjen Kombëtare. Nga e njëjta rrënjë vijnë fjalët e sotme ndriçoj, i ndritur, arsim (nga arsye) dhe dituri.
Shprehje të gatshme
- Në cilën klasë je? — Jam në klasën e nëntë.
- Cila është lënda jote e preferuar?
- Sa orë mësimi keni sot?
- Ç’notë more në provim?
- Kam detyra për nesër.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| student për nxënësin e shkollës | nxënës | student përdoret për universitetin |
| Mora një notë e mirë. | Mora një notë të mirë. | kallëzorja kërkon të |
| Bëj provim. | Jap provim. | shprehja e ngulitur |
| Shkoj në universitet të studioj. | Shkoj në universitet për të studiuar. | qëllimi shprehet me për të + pjesore |
Provo vetë
- Ajo ___ mjekësi në universitet. (studion)
- Nesër ___ provimin e matematikës. (jap)
- E ___ detyrën në kohë. (dorëzova)
- Mora një notë ___ (i mirë). (të mirë)
Burime dhe referenca
- Naim Frashëri, Fjalët e qiririt, 1890.
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
