Fjalitë pyetëse dhe përgjigjet
Fjalia pyetëse kërkon një informacion, një pohim ose një mohim. Në shqip ajo shënohet me pikëpyetje dhe dallohet nga intonacioni ngjitës. Ndryshe nga anglishtja, shqipja nuk e ndërron rendin të kryefjalës dhe të foljes për të bërë pyetje.
Pesë llojet e pyetjeve
| Lloji | Ndërtimi | Shembull | Përgjigjja |
|---|---|---|---|
| E përgjithshme me a | a + folje | A vjen nesër? | Po, vij. / Jo, nuk vij. |
| E përgjithshme me intonacion | rendi i fjalisë dëftore | Ke mbaruar detyrën? | Po, e mbarova. |
| E pjesshme | fjalë pyetëse + folje | Ku je? | Jam në bibliotekë. |
| Alternative | ... apo ... | Do çaj apo kafe? | Një çaj, ju lutem. |
| Bishtore | ... apo jo? / a s’është kështu? | Erdhe me tren, apo jo? | Po, me tren. |
Fjalët pyetëse
| Fjala | Kërkon | Shembull | Përgjigje model |
|---|---|---|---|
| kush | personin (kryefjalë) | Kush e hapi dritaren? | Arta. |
| kë | personin (kundrinor) | Kë takove dje? | Benin. |
| kujt | marrësin | Kujt ia dhe librin? | Artës. |
| çfarë / ç’ | sendin ose veprimin | Çfarë po lexon? | Një roman. |
| cili / cila | zgjedhjen midis disave | Cili është libri yt? | Ky i blu. |
| ku | vendin | Ku banon? | Në Tiranë. |
| nga | prejardhjen | Nga je? | Nga Shkodra. |
| kur | kohën | Kur fillon mësimi? | Në orën tetë. |
| si | mënyrën ose gjendjen | Si je sot? | Mirë, faleminderit. |
| pse / përse | shkakun | Pse u vonove? | Sepse humba autobusin. |
| sa | sasinë ose çmimin | Sa kushton bileta? | Treqind lekë. |
| sa herë | shpeshtësinë | Sa herë në javë stërvitesh? | Tri herë. |
Pyetja e drejtë dhe e zhdrejtë
| E drejtë | E zhdrejtë |
|---|---|
| Ku banon? | Më pyeti ku banoja. |
| A do të vish? | Më pyeti nëse do të vija. |
| Çfarë po bën? | Nuk e di çfarë po bën. |
Vër re: pyetja e zhdrejtë nuk merr pikëpyetje dhe pjesëza a zëvendësohet me nëse.
Përgjigjet e plota dhe të shkurtra
- E plotë: Ku banon? — Banoj në Tiranë. — e përshtatshme në situata formale.
- E shkurtër: Ku banon? — Në Tiranë. — e natyrshme në bisedë.
- Pohim / mohim: Po, sigurisht. / Jo, aspak. / Nuk e di. / Ndoshta.
- Kur nuk dëshiron të përgjigjesh: Më fal, por preferoj të mos përgjigjem.
Intonacioni
Në pyetjet e përgjithshme zëri ngjitet në fund: Ke mbaruar detyrën↗ Në pyetjet e pjesshme me fjalë pyetëse zëri bie lehtë në fund: Ku banon↘ Ky dallim është i rëndësishëm në të folur, sepse pa të një pyetje mund të dëgjohet si pohim.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| A ku je? | Ku je? | a nuk përdoret bashkë me fjalë pyetëse |
| Nga vjen ti nga? | Nga vjen? | fjala pyetëse nuk përsëritet |
| Çfarë libër është ky? | Cili libër është ky? | cili për zgjedhje midis disave |
| Më pyeti ku banoja? | Më pyeti ku banoja. | pyetja e zhdrejtë s’merr pikëpyetje |
| Kush takove dje? | Kë takove dje? | kush = kryefjalë, kë = kundrinor |
Provo vetë
Bëj pyetjen për pjesën e theksuar:
- Arta banon në Durrës. → (Ku banon Arta?)
- Mësimi fillon në orën tetë. → (Kur fillon mësimi?)
- U vonova sepse humba autobusin. → (Pse u vonove?)
- Takova Benin. → (Kë takove?)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
