Foljet e ndashme - Trennbare Verben
Përmbledhje e mësimit
Shumë folje gjermane kanë një parashtesë që ndryshon kuptimin e foljes bazë: stehen (rri në këmbë) → aufstehen (zgjohem, ngrihem). Te foljet e ndashme kjo parashtesë shkëputet dhe kalon në fund të fjalisë. Kjo dukuri nuk ekziston në gjuhën shqipe.
Çfarë do të mësoni?
- Të dalloni parashtesat e ndashme nga ato të pandashme.
- Vendin e parashtesës në fjalinë kryesore.
- Sjelljen e foljes me folje modale dhe në fjalinë e varur.
- Formimin e Partizip II.
Parashtesat e ndashme
ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-, zurück-, weg-, hin-, her-, fern-. Ato janë gjithmonë të theksuara: ÁUFstehen.
| Folja | Shqip | Shembull |
|---|---|---|
| aufstehen | zgjohem, ngrihem | Ich stehe um sieben auf. |
| einkaufen | bëj pazar | Wir kaufen heute ein. |
| anrufen | marr në telefon | Er ruft seine Mutter an. |
| abfahren | nisem | Der Zug fährt um acht ab. |
| mitkommen | vij bashkë | Kommst du mit? |
| fernsehen | shoh televizor | Sie sieht abends fern. |
| zurückkommen | kthehem | Ich komme bald zurück. |
Parashtesat e pandashme
be-, ge-, er-, ver-, zer-, ent-, emp-, miss- nuk shkëputen kurrë dhe nuk janë të theksuara: beSÚchen.
Gjermanisht: Ich besuche meine Großeltern.
Shqip: Unë vizitoj gjyshërit e mi.
Ku shkon parashtesa?
| Lloji i fjalisë | Shembull | Parashtesa |
|---|---|---|
| Fjali kryesore | Ich stehe um sieben Uhr auf. | në fund, e shkëputur |
| Pyetje | Stehst du früh auf? | në fund |
| Me folje modale | Ich muss früh aufstehen. | bashkë, në paskajore |
| Fjali e varur | ..., weil ich früh aufstehe. | bashkë, në fund |
| Perfekt | Ich bin früh aufgestanden. | ge në mes |
| Me zu | Ich habe vor, früh aufzustehen. | zu në mes |
Partizip II i foljeve të ndashme
Te foljet e ndashme, ge- futet midis parashtesës dhe rrënjës:
- aufstehen → aufgestanden
- einkaufen → eingekauft
- anrufen → angerufen
- mitbringen → mitgebracht
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Ich stehe jeden Tag um sechs Uhr auf.
Shqip: Çdo ditë zgjohem në orën gjashtë.
Gjermanisht: Rufst du mich heute Abend an?
Shqip: A më merr në telefon sonte?
Gjermanisht: Wir haben gestern im Supermarkt eingekauft.
Shqip: Dje bëmë pazar në supermarket.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Ich aufstehe um sieben. | Ich stehe um sieben auf. | parashtesa shkëputet |
| Ich muss früh stehe auf. | Ich muss früh aufstehen. | me modale mbetet e plotë |
| ..., weil ich früh stehe auf. | ..., weil ich früh aufstehe. | në fjalinë e varur bashkohet |
| geaufstanden | aufgestanden | ge futet në mes |
| Ich habe besucht me ge- | besucht, pa ge- | parashtesë e pandashme |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja ka gjithashtu folje me parashtesa — përpunoj, rindërtoj, bashkëpunoj — por parashtesa nuk shkëputet kurrë nga folja. Në gjermanisht shkëputja është e detyrueshme në fjalinë kryesore, prandaj kuptimi i plotë i fjalisë kuptohet vetëm në fund. Kjo kërkon durim në dëgjim.
Përmbledhje e shkurtër
- Parashtesat e ndashme janë të theksuara dhe shkëputen.
- Në fjalinë kryesore parashtesa shkon në fund.
- Me folje modale dhe në fjalinë e varur folja mbetet e plotë.
- Partizip II: parashtesa + ge + rrënja.
Këshilla praktike për ushtrime
- Mësoni foljen gjithmonë me një fjali të plotë, që parashtesa të zërë vendin e vet.
- Dëgjoni theksin: nëse theksi bie te parashtesa, folja është e ndashme.
- Shkruani rutinën e mëngjesit; ajo është plot me folje të ndashme.
