Ndërtimet me pjesore - Partizipialkonstruktionen
Përmbledhje e mësimit
Të dyja pjesoret gjermane mund të përdoren si mbiemra para emrit. Partizip I ka kuptim veprues dhe të njëkohshëm; Partizip II ka kuptim pësor dhe të përfunduar. Ky ndërtim është tipik për gjuhën e shkruar, sepse e ngjesh një fjali të tërë në një mbiemër.
Çfarë do të mësoni?
- Formimin e Partizip I dhe II.
- Dallimin veprues / pësor.
- Lakimin si mbiemër.
- Kthimin në fjali përcaktore.
Formimi
| Forma | Ndërtimi | Shembull | Kuptimi |
|---|---|---|---|
| Partizip I | paskajorja + -d | spielen → spielend | duke luajtur |
| Partizip II | si te Perfekt | kochen → gekocht | i gatuar |
Dallimi kryesor
| Forma | Kuptimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|---|
| Partizip I | veprues, i njëkohshëm | das spielende Kind | fëmija që po luan |
| Partizip II | pësor, i përfunduar | das gekochte Ei | veja e zier |
| Partizip I | veprues | der lesende Student | studenti që lexon |
| Partizip II | pësor | das gelesene Buch | libri i lexuar |
Rregull praktik: Partizip I = kush e bën; Partizip II = mbi kë është bërë.
Lakimi
Kur qëndrojnë para emrit, të dyja pjesoret marrin mbaresa mbiemërore të zakonshme:
| Rasa | Partizip I | Partizip II |
|---|---|---|
| Nominativ | das spielende Kind | das gekochte Ei |
| Akkusativ | den spielenden Jungen | den gekochten Reis |
| Dativ | dem spielenden Kind | dem gekochten Ei |
| Pa nyjë | spielende Kinder | gekochte Eier |
Ndërtimi i zgjeruar
Pjesorja mund të ketë edhe plotësit e vet, të cilët qëndrojnë para saj. Ky ndërtim është tipik për tekstet shkencore dhe zyrtare:
Gjermanisht: Der gestern von der Firma veröffentlichte Bericht ist wichtig.
Shqip: Raporti i publikuar dje nga kompania është i rëndësishëm.
Vini re se gjithë grupi gestern von der Firma veröffentlichte qëndron midis nyjës dhe emrit. Shqipja nuk e lejon këtë renditje; ajo e zhvendos plotësin pas emrit.
Kthimi në fjali përcaktore
| Ndërtimi me pjesore | Fjali përcaktore |
|---|---|
| das spielende Kind | das Kind, das spielt |
| das gekochte Ei | das Ei, das gekocht wurde |
| der veröffentlichte Bericht | der Bericht, der veröffentlicht wurde |
Ky kthim është mënyra më e mirë për të kontrolluar nëse e keni kuptuar drejt kuptimin.
Partizip I me zu
Ndërtimi zu + Partizip I shpreh diçka që duhet ose mund të bëhet:
- die zu lösende Aufgabe — detyra që duhet zgjidhur
- der zu lesende Text — teksti që duhet lexuar
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| das spielend Kind | das spielende Kind | pjesorja merr mbaresë mbiemërore |
| das kochende Ei për vezë të ziera | das gekochte Ei | kuptimi pësor kërkon Partizip II |
| der Bericht veröffentlichte | der veröffentlichte Bericht | pjesorja qëndron para emrit |
| përkthim fjalë për fjalë i ndërtimit të zgjeruar | ktheni në fjali përcaktore | shqipja e vendos plotësin pas emrit |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja i ka të dyja: mbiemra prejfoljorë si i lexuar (pësor) dhe përcjellore si duke lexuar (veprore). Dallimi është vendi: shqipja e vendos mbiemrin dhe plotësit e tij pas emrit, kurse gjermanishtja i fut të gjithë midis nyjës dhe emrit. Prandaj fjalitë e gjata gjermane duken të pakuptueshme derisa të gjendet emri në fund.
Përmbledhje e shkurtër
- Partizip I = paskajorja + -d, kuptim veprues.
- Partizip II = forma e Perfektit, kuptim pësor.
- Të dyja marrin mbaresa mbiemërore.
- zu + Partizip I = diçka që duhet bërë.
Këshilla praktike për ushtrime
- Kthejini dhjetë fjali përcaktore në ndërtime me pjesore dhe anasjelltas.
- Pyetni gjithmonë: a e kryen emri veprimin apo e pëson?
- Lexoni tituj gazetash; ata janë plot me këto ndërtime.
