Shkallët e mbiemrit
Kur duam të tregojmë se një cilësi është më e madhe, e barabartë ose më e vogël te një qenie a send në krahasim me një tjetër, përdorim shkallët e mbiemrit. Shqipja i ndërton ato me fjalë ndihmëse — më, aq, sa, se, sesa, shumë — dhe jo me mbaresa si anglishtja.
Pasqyra e shkallëve
| Shkalla | Modeli | Shembull |
|---|---|---|
| Pohore | mbiemri i thjeshtë | Arta është e zgjuar. |
| Krahasore e sipërisë | më + mbiemër + se / sesa | Arta është më e zgjuar se Beni. |
| Krahasore e barazisë | aq / po aq + mbiemër + sa | Beni është aq i shpejtë sa Arta. |
| Krahasore e uljes | më pak + mbiemër + se | Ky ushtrim është më pak i vështirë se ai. |
| Sipërore relative | emër i shquar + më + mbiemër (+ i/e ...) | Ai është nxënësi më i mirë i klasës. |
| Sipërore absolute | shumë / tepër / fort + mbiemër | Libri është shumë interesant. |
Se apo sesa?
Të dyja janë të sakta. Dallimi është i lehtë:
- se përdoret para një emri a përemri: më i gjatë se unë.
- sesa preferohet para një foljeje ose para një grupi më të gjatë: Është më mirë të flasësh sesa të heshtësh.
Mjete të tjera për të forcuar ose zbutur cilësinë
| Mjeti | Efekti | Shembull |
|---|---|---|
| shumë, tepër, fort, jashtëzakonisht | forcon | një ditë tepër e nxehtë |
| pak, disi, paksa | zbut | një përgjigje disi e paqartë |
| fare, krejt | forcon (pas mbiemrit) | i lodhur fare |
| prapashtesa -sh(ëm), përsëritja | ngjyresë stilistike | i bardhë bardhë |
| gjithë, ndër | sipërore e theksuar | më i miri ndër të gjithë |
Sipërorja relative në detaje
Sipërorja relative krahason një njësi me një grup. Ajo kërkon trajtën e shquar dhe shpesh një plotës në gjinore:
- Kjo është rruga më e shkurtër për në qendër.
- Ai është më i miri i grupit.
- Ishte dita më e bukur e verës.
- Shqipëria ka malet më të larta të rajonit.
Nga letërsia shqipe
Strofa e Naim Frashërit për gjuhën shqipe përdor një ndërtim ndërmjet shkallës pohore dhe asaj sipërore — sa me vlerë thirrmore:
«Gjuha jonë sa e mirë! / Sa e ëmbël, sa e gjerë!»
Këtu sa nuk krahason me diçka tjetër: ai shpreh admirim dhe i afrohet kuptimit të sipërores absolute, pra «shumë e mirë, tepër e ëmbël». Krahaso me krahasoren e vërtetë: Gjuha jonë është më e ëmbël se ç’mendojmë.
Fjalët sinjalizuese
më ... se, më ... sesa, aq ... sa, po aq ... sa, më pak ... se, sa ... aq, shumë, tepër, fort, jashtëzakonisht, ndër të gjithë, i/e ... i klasës.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| Arta është më e mira se Beni. | Arta është më e mirë se Beni. | trajta e shquar përdoret vetëm te sipërorja |
| më shumë i mirë | më i mirë | më mjafton |
| aq i gjatë se ti | aq i gjatë sa ti | barazia kërkon sa |
| vajza më i mirë | vajza më e mirë | nyja përshtatet me emrin |
| Është më mirë të flasësh se të heshtësh. | ... sesa të heshtësh. | para foljes preferohet sesa |
Provo vetë
- Dimri këtu është ___ (i ftohtë) ___ në bregdet. (më i ftohtë se)
- Kjo detyrë është po ___ e lehtë ___ e para. (aq / sa)
- Ai është nxënësi ___ (i mirë) i klasës. (më i mirë)
- Ishte një ditë ___ e nxehtë. (tepër / shumë)
Burime dhe referenca
- Naim Frashëri, Gjuha jonë (nga Tehajylat), 1885.
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
