Foljet e parregullta të shqipes
Shumica e foljeve shqipe i formojnë kohët sipas modeleve të rregullta. Një grup i vogël, por shumë i përdorur, e ndryshon rrënjën kur kalon në kohën e kryer të thjeshtë ose në pjesore. Këto folje duhen mësuar përmendsh, sepse janë pikërisht ato që përsëriten çdo ditë.
Tabela e foljeve më të përdorura
| E tashme | E kryer e thjeshtë (unë) | E kryer e thjeshtë (ai) | Pjesorja |
|---|
| jam | qeshë | qe | qenë |
| kam | pata | pati | pasur |
| shoh | pashë | pa | parë |
| them | thashë | tha | thënë |
| jap | dhashë | dha | dhënë |
| marr | mora | mori | marrë |
| bëj | bëra | bëri | bërë |
| vij | erdha | erdhi | ardhur |
| bie | rashë | ra | rënë |
| ha | hëngra | hëngri | ngrënë |
| dal | dola | doli | dalë |
| dua | desha | deshi | dashur |
| rri | ndenja | ndenji | ndenjur |
| flas | fola | foli | folur |
| shkoj | shkova | shkoi | shkuar |
Grupimi që e lehtëson mësimin
- Me sibilanten -sh- në vetën e parë: pashë, thashë, dhashë, rashë, qeshë. Veta e tretë humbet mbaresën: pa, tha, dha, ra, qe.
- Me ndërrim zanoreje: marr → mora, dal → dola, flas → fola.
- Me rrënjë krejt tjetër: vij → erdha, ha → hëngra, rri → ndenja.
- Pjesore të parregullta: parë, thënë, dhënë, rënë, ngrënë, marrë, bërë, qenë.
Zgjedhimi i plotë i dy foljeve
| Veta | shoh – e kryer e thjeshtë | vij – e kryer e thjeshtë |
|---|
| unë | pashë | erdha |
| ti | pe | erdhe |
| ai / ajo | pa | erdhi |
| ne | pamë | erdhëm |
| ju | patë | erdhët |
| ata / ato | panë | erdhën |
Fjalët sinjalizuese
Rrethanorët e kohës së shkuar — dje, mbrëmë, javën e kaluar, vjet, atëherë, papritur — kërkojnë kohën e kryer të thjeshtë, pra pikërisht formën e parregullt. Pas kam ose jam vjen pjesorja, që gjithashtu është shpesh e parregullt.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|
| Unë vjova. | Unë erdha. | rrënjë krejt tjetër |
| Unë shova një film. | Unë pashë një film. | forma e parregullt e shoh |
| Kam hangur. | Kam ngrënë. | pjesorja e ha |
| Ai thoi. | Ai tha. | veta III pa mbaresë |
| Kam marr librin. | Kam marrë librin. | pjesorja mbaron me -ë |
Provo vetë
- Dje ___ (shoh) një film të bukur. (pashë)
- Ata ___ (vij) vonë mbrëmë. (erdhën)
- Mësuesja na ___ (jap) detyrat. (dha)
- Kam ___ (ha) tashmë. (ngrënë)
- Ne ___ (bëj) gjithçka së bashku. (bëmë)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
