Përemrat pronorë
Përemri pronor tregon se kujt i përket qenia ose sendi për të cilin flitet. Rregulli themelor — dhe burimi i shumicës së gabimeve — është ky: përemri pronor përshtatet me emrin që përcakton, jo me pronarin.
Tabela e plotë
| Pronari | Emër mashkullor njëjës | Emër femëror njëjës | Shumës mashkullor | Shumës femëror |
|---|---|---|---|---|
| unë | libri im | motra ime | librat e mi | motrat e mia |
| ti | libri yt | motra jote | librat e tu | motrat e tua |
| ai | libri i tij | motra e tij | librat e tij | motrat e tij |
| ajo | libri i saj | motra e saj | librat e saj | motrat e saj |
| ne | libri ynë | motra jonë | librat tanë | motrat tona |
| ju | libri juaj | motra juaj | librat tuaj | motrat tuaja |
| ata / ato | libri i tyre | motra e tyre | librat e tyre | motrat e tyre |
Si të mos gabosh
Ndiq dy hapa:
- Cili është pronari? — kjo të jep rreshtin e tabelës (im, yt, i tij ...).
- Ç’gjini dhe numër ka emri? — kjo të jep kolonën (im apo ime, e mi apo e mia).
Shembull: motra e tij. Pronari është ai → rreshti i tretë. Emri motra është femëror njëjës → kolona e dytë. Rezultati: e tij. Forma nuk ndryshon sepse pronari është mashkull; ajo ndryshon vetëm nëse ndryshon emri.
Përemrat pronorë në rasat e tjera
| Rasa | Mashkullore | Femërore |
|---|---|---|
| Emërore | libri im | motra ime |
| Gjinore | i librit tim | i motrës sime |
| Dhanore | librit tim | motrës sime |
| Kallëzore | librin tim | motrën time |
| Rrjedhore | (prej) librit tim | (prej) motrës sime |
Përdorime tipike
- Përkatësi: Kjo është çanta ime.
- Marrëdhënie familjare: Vëllai im studion në Tiranë.
- Përkatësi kolektive: Shkolla jonë ka një bibliotekë të re.
- Mirësjellje me “ju”: Ky është vendi juaj, ju lutem.
- Përdorim i pavarur (pa emër): Ky libër është i imi, jo i yti.
Nga letërsia shqipe
Naim Frashëri e hap strofën me pronorin jonë:
«Gjuha jonë sa e mirë! / Sa e ëmbël, sa e gjerë!»
Emri gjuha është femëror njëjës, prandaj pronori i vetës së parë shumës merr formën jonë, jo ynë. Po të ishte fjala për një emër mashkullor, do të kishim vendi ynë; për shumësin femëror, gjuhët tona.
Fjalët sinjalizuese
Pyetjet I kujt? E kujt? Të kujt? të çojnë gjithmonë te një përemër pronor. Pastaj shiko mbaresën e emrit: -i / -u → forma mashkullore (im, yt, ynë); -a / -ja → forma femërore (ime, jote, jonë).
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| motra im | motra ime | emri është femëror |
| libri ime | libri im | emri është mashkullor |
| librat e mia | librat e mi | shumësi mashkullor merr e mi |
| motra e tij për pronaren «ajo» | motra e saj | pronari përcakton rreshtin |
| shkolla ynë | shkolla jonë | shkolla është femërore |
| motrës time | motrës sime | dhanorja femërore kërkon sime |
Provo vetë
- Ky është vëllai ___ (unë). (im)
- Këto janë fletoret ___ (ti). (e tua)
- Ia dhashë librin motrës ___ (unë). (sime)
- Shtëpia ___ (ne) është pranë parkut. (jonë)
- Ata sollën çantat ___ (ata). (e tyre)
Burime dhe referenca
- Naim Frashëri, Gjuha jonë (nga Tehajylat), 1885.
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
