Lakimi i mbiemrit - Adjektivdeklination
Përmbledhje e mësimit
Kur mbiemri qëndron para emrit, ai merr mbaresë. Kur qëndron pas foljes sein, nuk merr asnjë mbaresë. Mbaresa varet nga tri gjëra: gjinia, rasa dhe çfarë qëndron para mbiemrit. Kjo e fundit krijon tri modele të ndryshme lakimi.
Çfarë do të mësoni?
- Kur mbiemri merr mbaresë dhe kur jo.
- Tri modelet e lakimit.
- Rregullin e «sinjalit të rasës».
- Tabelat e plota.
Kur nuk merr mbaresë
Gjermanisht: Das Auto ist neu.
Shqip: Makina është e re.
Këtu mbiemri qëndron pas foljes dhe mbetet i pandryshuar. Krahaso: das neue Auto — makina e re.
Modeli 1: pas nyjës së shquar
Pas der, die, das, dieser, jeder, welcher mbaresat janë vetëm dy: -e ose -en.
| Rasa | Mashkullore | Femërore | Asnjanëse | Shumës |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der gute Mann | die gute Frau | das gute Kind | die guten Kinder |
| Akkusativ | den guten Mann | die gute Frau | das gute Kind | die guten Kinder |
| Dativ | dem guten Mann | der guten Frau | dem guten Kind | den guten Kindern |
| Genitiv | des guten Mannes | der guten Frau | des guten Kindes | der guten Kinder |
Rregull praktik: -e vetëm në pesë kutitë e para (emërorja e të tria gjinive dhe kallëzorja femërore e asnjanëse); kudo tjetër -en.
Modeli 2: pas ein-fjalëve
Pas ein, kein, mein, dein, sein, ihr, unser, euer mbiemri duhet të mbajë vetë sinjalin e rasës aty ku nyja nuk e tregon.
| Rasa | Mashkullore | Femërore | Asnjanëse | Shumës |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | ein guter Mann | eine gute Frau | ein gutes Kind | meine guten Kinder |
| Akkusativ | einen guten Mann | eine gute Frau | ein gutes Kind | meine guten Kinder |
| Dativ | einem guten Mann | einer guten Frau | einem guten Kind | meinen guten Kindern |
| Genitiv | eines guten Mannes | einer guten Frau | eines guten Kindes | meiner guten Kinder |
Vini re tri kutitë ku ndryshon nga modeli 1: ein guter, ein gutes — sepse ein nuk e tregon gjininë, prandaj e tregon mbiemri.
Modeli 3: pa nyjë
Kur nuk ka fare nyjë, mbiemri merr mbaresat e vetë nyjës së shquar.
| Rasa | Mashkullore | Femërore | Asnjanëse | Shumës |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | guter Wein | gute Milch | gutes Brot | gute Kinder |
| Akkusativ | guten Wein | gute Milch | gutes Brot | gute Kinder |
| Dativ | gutem Wein | guter Milch | gutem Brot | guten Kindern |
Rregulli i sinjalit të rasës
Ky është çelësi i tërë temës: informacioni për gjininë dhe rasën duhet të shfaqet një herë. Nëse e mban nyja, mbiemri merr mbaresë të dobët (-e ose -en). Nëse nyja nuk e mban ose mungon, mbiemri e merr përsipër vetë (-er, -es, -em).
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Ich habe einen neuen Computer gekauft.
Shqip: Kam blerë një kompjuter të ri.
Gjermanisht: Die kleine Wohnung gefällt mir sehr.
Shqip: Banesa e vogël më pëlqen shumë.
Gjermanisht: Mit gutem Wein schmeckt das Essen besser.
Shqip: Me verë të mirë ushqimi ka shije më të mirë.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| ein gute Mann | ein guter Mann | mbiemri mban sinjalin |
| der gute Mann në kallëzore | den guten Mann | kallëzorja mashkullore merr -en |
| Das Auto ist neue. | Das Auto ist neu. | pas sein pa mbaresë |
| mit gute Wein | mit gutem Wein | pa nyjë, dhanore mashkullore |
| meine gute Kinder | meine guten Kinder | shumësi pas ein-fjalëve merr -en |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Edhe shqipja e përshtat mbiemrin me emrin në gjini, numër e rasë: djalë i mirë, vajzë e mirë, djemve të mirë. Pra parimi është i njohur. Dallimi është se shqipja përdor nyjën e përparme (i, e, të, së) para mbiemrit, kurse gjermanishtja mbaresa në fund të mbiemrit, dhe se gjermanishtja ka tri modele në varësi të asaj që qëndron para.
Përmbledhje e shkurtër
- Pas foljes sein: pa mbaresë.
- Pas nyjës së shquar: vetëm -e ose -en.
- Pas ein-fjalëve: -er, -es aty ku nyja nuk tregon gjininë.
- Pa nyjë: mbaresat e nyjës së shquar.
Këshilla praktike për ushtrime
- Mësoni fillimisht modelin pas nyjës së shquar; ai mbulon shumicën e rasteve.
- Përshkruani sende me ngjyra dhe përmasa; kjo detyron mbaresa të ndryshme.
- Kontrolloni gjithmonë: a e tregon nyja rasën? Nëse jo, mbaresa duhet ta tregojë.
