Mohimi në gjuhën shqipe
Shqipja e shpreh mohimin me pjesëza, jo me ndryshim të foljes. Zgjedhja e pjesëzës varet nga mënyra e foljes, prandaj mohimi është edhe një provë e mirë se sa mirë e njohim sistemin foljor.
Katër pjesëzat mohuese
| Pjesëza | Përdoret me | Shembull |
|---|---|---|
| nuk | dëftoren, kushtoren, habitoren | Nuk erdhi. Nuk do të vija. |
| s’ | si e mësipërmja, në ligjërim më të lirë | S’e di. S’ka problem. |
| mos | urdhëroren, lidhoren, dëshiroren | Mos fol! Të mos vonohesh. |
| as | për mohim të shtuar | As erdhi, as njoftoi. |
Rregulli i artë: nëse folja është në urdhërore ose në lidhore, mohimi është mos; kudo tjetër është nuk ose s’.
Vendi i pjesëzës
- Pjesëza qëndron para foljes: Nuk punoj sot.
- Para trajtave të shkurtra: Nuk e lexova. Nuk ia dhashë.
- Para pjesëzës do te e ardhmja: Nuk do të vij. — jo do të nuk vij.
- Pas të te lidhorja: Të mos harrosh.
Mohimi i dyfishtë
Ky është ndryshimi më i madh nga anglishtja. Kur në fjali ka një fjalë mohuese si askush, asgjë, asnjë, kurrë, askund, aspak, folja duhet të mohohet gjithashtu:
| Gabim | Saktë |
|---|---|
| Askush erdhi. | Askush nuk erdhi. |
| Asgjë ndryshoi. | Asgjë nuk ndryshoi. |
| Kurrë kam parë. | Kurrë nuk kam parë. |
| Aspak jam i lodhur. | Aspak nuk jam i lodhur. |
Fjalët mohuese
askush, asgjë, asnjë, askund, asnjëherë, kurrë, aspak, aspak, kurrsesi. Në fjali pohuese e pyetëse u përgjigjen format dikush, diçka, ndonjë, diku, ndonjëherë: A ke parë ndonjëherë ...? — Jo, kurrë nuk kam parë.
Përgjigjet mohore
- Jo, faleminderit.
- Jo, aspak.
- Nuk e di. / S’e di.
- Për fat të keq, jo. — refuzim i sjellshëm.
- Aspak! — mohim i fortë.
Nga letërsia shqipe
Migjeni e mbyll Poemën e mjerimit me një ndërtim ku mohimi bart tërë peshën e mesazhit: mjerimi nuk kërkon mëshirë, por drejtësi. Pjesëza mohuese vihet përballë një pohimi të fortë — një teknikë e zakonshme edhe në ligjërimin e përditshëm: Nuk kërkoj ndihmë, kërkoj mirëkuptim.
Fjalët sinjalizuese
Prania e as- në fillim të një fjale (askush, asgjë, asnjë, askund) sinjalizon menjëherë se folja duhet mohuar. Urdhërorja dhe lidhorja sinjalizojnë mos.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| Nuk fol! | Mos fol! | urdhërorja kërkon mos |
| Do të nuk vij. | Nuk do të vij. | pjesëza qëndron para do |
| Askush nuk erdhi asnjë. | Askush nuk erdhi. | një fjalë mohuese mjafton |
| s e di | s’e di | s’ shkruhet me apostrof |
| Të nuk harrosh. | Të mos harrosh. | lidhorja kërkon mos |
Provo vetë
- ___ erdhi askush në takim. (Nuk)
- ___ u vono, të lutem! (Mos)
- Kurrë ___ kam qenë në Vlorë. (nuk)
- ___ do të shkoj nesër. (Nuk)
- Të ___ harrosh detyrat! (mos)
Burime dhe referenca
- Migjeni, Poema e mjerimit, te Vargjet e lira, 1936.
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
