Fjalitë e varura me weil, dass dhe wenn - Nebensätze
Përmbledhje e mësimit
Rregulli më i rëndësishëm i fjalisë së varur gjermane është ky: folja e zgjedhuar shkon në fund. Kjo është krejt e ndryshme nga fjalia kryesore, ku folja qëndron në vendin e dytë, dhe krejt e ndryshme nga shqipja, ku folja nuk lëviz fare.
Çfarë do të mësoni?
- Rregullin e foljes në fund.
- Kuptimin e weil, dass dhe wenn.
- Dallimin midis weil dhe denn.
- Rendin kur fjalia e varur vjen e para.
Rregulli i foljes në fund
| Fjali kryesore | Fjali e varur |
|---|---|
| Ich bleibe zu Hause. | ..., weil ich zu Hause bleibe. |
| Er kommt heute. | ..., dass er heute kommt. |
| Es regnet. | ..., wenn es regnet. |
Para fjalisë së varur vihet gjithmonë presje.
Tri lidhëzat
| Lidhëza | Kuptimi | Shembull | Shqip |
|---|---|---|---|
| weil | shkak | Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. | Rri në shtëpi, sepse jam i sëmurë. |
| dass | përmbajtje | Ich weiß, dass er kommt. | E di se ai vjen. |
| wenn | kusht ose kohë e përsëritur | Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause. | Nëse bie shi, rri në shtëpi. |
Me folje të përbëra
Kur fjalia ka dy folje, në fjalinë e varur folja e zgjedhuar shkon e fundit nga të gjitha:
- Ich kann nicht kommen. → ..., weil ich nicht kommen kann.
- Ich habe das Buch gelesen. → ..., weil ich das Buch gelesen habe.
- Ich stehe früh auf. → ..., weil ich früh aufstehe. (folja e ndashme bashkohet)
Kur fjalia e varur vjen e para
Nëse fjalia e varur qëndron në fillim, ajo zë vendin e parë të tërë periudhës. Prandaj folja e fjalisë kryesore vjen menjëherë pas presjes:
Gjermanisht: Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause.
Shqip: Meqë jam i sëmurë, rri në shtëpi.
Vini re rendin ..., bleibe ich ... — folja para kryefjalës. Kjo është pasojë e drejtpërdrejtë e rregullit të vendit të dytë.
weil apo denn?
| Lidhëza | Lloji | Rendi i fjalëve | Shembull |
|---|---|---|---|
| weil | nënrenditëse | folja në fund | ..., weil ich müde bin. |
| denn | bashkërenditëse | rend normal | ..., denn ich bin müde. |
Të dyja përkthehen «sepse», por vetëm weil e dërgon foljen në fund.
wenn apo als?
- wenn — kusht ose veprim i përsëritur: Wenn ich Zeit habe, lese ich.
- als — një ngjarje e vetme në të shkuarën: Als ich Kind war, wohnte ich in Tirana.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| ..., weil ich bin krank. | ..., weil ich krank bin. | folja shkon në fund |
| ..., dass er kommt heute. | ..., dass er heute kommt. | po ashtu |
| Weil ich krank bin, ich bleibe zu Hause. | ..., bleibe ich zu Hause. | folja para kryefjalës |
| ..., denn ich krank bin. | ..., denn ich bin krank. | denn nuk e lëviz foljen |
| Wenn ich Kind war ... | Als ich Kind war ... | ngjarje e vetme e shkuar |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e ruan të njëjtin rend edhe në fjalinë e varur: Rri në shtëpi, sepse jam i sëmurë. Folja nuk lëviz. Gjermanishtja e zhvendos foljen në fund, prandaj kuptimi i plotë kuptohet vetëm në fund të fjalisë. Kjo kërkon durim në dëgjim dhe planifikim në të folur.
Përmbledhje e shkurtër
- Në fjalinë e varur folja e zgjedhuar shkon në fund.
- Gjithmonë presje para lidhëzës.
- weil = shkak, dass = përmbajtje, wenn = kusht.
- Nëse fjalia e varur vjen e para, folja kryesore vjen menjëherë pas presjes.
Këshilla praktike për ushtrime
- Merrni dhjetë fjali të thjeshta dhe shtojini weil përpara; kjo e ushtron zhvendosjen e foljes.
- Përsëritni të njëjtën arsye një herë me weil dhe një herë me denn.
- Lexoni me zë; ritmi ndihmon ta ndieni se ku duhet folja.
