Fjalitë kushtore
Fjalia kushtore ka dy pjesë: kushtin — fjalia e varur që tregon rrethanën — dhe pasojën — fjalia kryesore që tregon ç’ndodh nëse kushti plotësohet. Rendi mund të ndryshojë: kur kushti vjen i pari, ndahet me presje.
Pesë modelet kryesore
| Lloji | Kushti | Pasoja | Shembull |
|---|
| Kusht i përgjithshëm (ligj, rregull) | Nëse + e tashme | e tashme | Nëse nxeh ujin në 100 gradë, ai vlon. |
| Kusht real (i mundshëm) | Nëse / Në qoftë se + e tashme | do të + lidhore | Nëse mëson, do të kalosh provimin. |
| Kusht i mundshëm në të ardhmen | Po të / Në rast se + lidhore | do të + lidhore | Po të kem kohë, do të vij. |
| Kusht i parealizueshëm në të tashmen | Sikur + lidhore e pakryer | do të + lidhore e pakryer | Sikur të kisha para, do të udhëtoja. |
| Kusht i parealizueshëm në të shkuarën | Sikur + lidhore e kryer | do të kisha + pjesore | Sikur ta dija, do të të kisha thënë. |
Lidhëzat kushtore dhe nuancat e tyre
| Lidhëza | Nuanca | Shembull |
|---|
| nëse | neutrale, më e përdorura | Nëse bie shi, nuk dalim. |
| në qoftë se | pak më zyrtare | Në qoftë se dëshironi, mund të vazhdoni. |
| po të | kusht i afërt, bisedor | Po të vish herët, do të gjesh vend. |
| sikur | kusht i parealizueshëm, dëshirë | Sikur të isha më i durueshëm! |
| në rast se | kusht i mundshëm, zyrtar | Në rast se ndodh një gabim, na njoftoni. |
| me kusht që | kusht i domosdoshëm | Do të vij, me kusht që të mbarojmë herët. |
| përndryshe | pasoja e mosplotësimit | Nisu tani, përndryshe do të vonohesh. |
Lidhorja e pakryer — forma që të duhet
Kushti i parealizueshëm kërkon lidhoren e pakryer, e cila ndërtohet me të + forma e së pakryerës:
| Veta | kam | jam | punoj |
|---|
| unë | të kisha | të isha | të punoja |
| ti | të kishe | të ishe | të punoje |
| ai / ajo | të kishte | të ishte | të punonte |
| ne | të kishim | të ishim | të punonim |
| ju | të kishit | të ishit | të punonit |
| ata / ato | të kishin | të ishin | të punonin |
Përdorimet në jetën e përditshme
- Planifikim: Nëse bie shi, do të qëndrojmë brenda.
- Këshillë: Po të nisesh herët, nuk do të kesh trafik.
- Ofertë e sjellshme: Nëse keni nevojë, mund t’ju ndihmoj.
- Keqardhje: Sikur të mos e kisha thënë atë fjalë!
- Dëshirë: Sikur të vinte vera më shpejt!
- Paralajmërim: Nëse nuk dorëzon detyrën, nuk merr notë.
Fjalët sinjalizuese
nëse, në qoftë se, në rast se, po të, sikur, me kusht që, mjafton që, përveçse, përndryshe, ndryshe, veç nëse.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|
| Nëse do të mësosh, do të kalosh. | Nëse mëson, do të kalosh. | pas nëse nuk vihet do të |
| Po të kam kohë, vij. | Po të kem kohë, do të vij. | pas po të vjen lidhorja |
| Sikur kam para, do të udhëtoja. | Sikur të kisha para, do të udhëtoja. | sikur kërkon lidhoren e pakryer |
| Nëse do të isha ti ... | Sikur të isha ti ... | kushti i parealizueshëm nuk merr nëse |
| Nëse mëson do të kalosh. | Nëse mëson, do të kalosh. | presje pas fjalisë kushtore në krye |
Provo vetë
- Nëse ___ (nisem) tani, do të arrij në kohë. (nisem)
- Po të ___ (kam) më shumë kohë, do të lexoja më shumë. (kisha)
- Sikur ___ (jam) në vendin tënd, do të pranoja. (të isha)
- Sikur ta ___ (di) më parë, do të të kisha ndihmuar. (dija)
- Nisu tani, ___ do të vonohesh. (përndryshe)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
