Nyjat der, die dhe das - Die bestimmten Artikel
Përmbledhje e mësimit
Në gjuhën gjermane çdo emër ka një gjini gramatikore: mashkullore (der), femërore (die) ose asnjanëse (das). Nyja nuk është zbukurim: ajo ndryshon sipas rasës dhe mban informacionin gramatikor që shqipja e shpreh me mbaresa. Prandaj emri duhet mësuar gjithmonë bashkë me nyjën e vet.
Çfarë do të mësoni?
- Tri gjinitë gramatikore dhe nyjat përkatëse.
- Se gjinia gramatikore nuk përkon gjithmonë me gjininë natyrore.
- Tabelën e plotë të nyjave në katër rasat.
- Shenja praktike që ndihmojnë të merret me mend gjinia.
Shpjegimi i rregullit në shqip
Ekuivalenti më i afërt në gjuhën shqipe është mbaresa e trajtës së shquar: libri, vajza. Por ndërsa shqipja e ngjit shquarsinë në fund të fjalës, gjermanishtja përdor një fjalë të veçantë para emrit. Kjo fjalë ndryshon katër herë sipas rasës, prandaj nyja është çelësi i tërë gramatikës gjermane.
Tabela e nyjave të shquara
| Rasa | Mashkullore | Femërore | Asnjanëse | Shumës |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ (emërore) | der Mann | die Frau | das Kind | die Kinder |
| Akkusativ (kallëzore) | den Mann | die Frau | das Kind | die Kinder |
| Dativ (dhanore) | dem Mann | der Frau | dem Kind | den Kindern |
| Genitiv (gjinore) | des Mannes | der Frau | des Kindes | der Kinder |
Vini re: vetëm mashkullorja e ndryshon nyjën në kallëzore (der → den). Kjo është arsyeja pse gabimet me kallëzoren shfaqen gati vetëm te emrat mashkullorë.
Gjinia gramatikore nuk është gjini natyrore
Gjermanisht: Das Mädchen ist jung.
Shqip: Vajza është e re.
Fjala Mädchen (vajzë) është asnjanëse, sepse mbaron me prapashtesën zvogëluese -chen. Kjo tregon qartë se gjinia gramatikore ndjek formën e fjalës, jo kuptimin e saj. Prandaj nuk mund të merret me mend nga shqipja.
Shenja që ndihmojnë
| Gjinia | Mbaresa ose grupi | Shembuj |
|---|---|---|
| der | -er (vepruesi), -ling, -ismus; ditët, muajt, stinët | der Lehrer, der Frühling, der Montag, der Mai |
| die | -ung, -heit, -keit, -schaft, -tion, -ei, -ie | die Zeitung, die Freiheit, die Nation, die Familie |
| das | -chen, -lein, -ment, -um; foljet e emërzuara | das Mädchen, das Dokument, das Lernen |
Shumësi
Në shumës nyja e shquar është die për të tria gjinitë. Vështirësia kalon te vetë emri, sepse gjermanishtja ka disa mënyra formimi shumësi:
| Mënyra | Njëjës | Shumës |
|---|---|---|
| -e | der Tisch | die Tische |
| -er + umlaut | das Buch | die Bücher |
| -n / -en | die Frau | die Frauen |
| -s | das Auto | die Autos |
| vetëm umlaut | der Vater | die Väter |
| pa ndryshim | der Lehrer | die Lehrer |
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Der Lehrer erklärt die Regel.
Shqip: Mësuesi shpjegon rregullin.
Gjermanisht: Ich sehe den Mann.
Shqip: Unë shoh burrin.
Gjermanisht: Das Buch der Studentin ist neu.
Shqip: Libri i studentes është i ri.
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| die Mädchen (njëjës) | das Mädchen | -chen e bën asnjanëse |
| Ich sehe der Mann. | Ich sehe den Mann. | kallëzorja mashkullore merr den |
| mësimi i emrit pa nyjë | mësoni der Tisch, jo vetëm Tisch | nyja është pjesë e fjalës |
| zgjedhja e gjinisë sipas shqipes | gjinia gjermane është e pavarur | die Sonne (dielli!), der Mond (hëna!) |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja ka dy gjini dhe e shpreh shquarsinë me mbaresë: mal → mali. Gjermanishtja ka tri gjini dhe një fjalë të veçantë para emrit. Për më tepër, dielli në shqip është mashkullor, kurse die Sonne në gjermanisht është femërore; hëna është femërore, kurse der Mond mashkullor. Kjo e provon se gjinia nuk përkthehet.
Përmbledhje e shkurtër
- Tri gjini: der, die, das; në shumës gjithmonë die.
- Vetëm mashkullorja ndryshon në kallëzore: der → den.
- Gjinia mësohet bashkë me emrin, kurrë veç.
- Mbaresat -ung, -heit, -keit janë gjithmonë femërore.
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani fjalorin tuaj gjithmonë me nyjë dhe me shumës: der Tisch, die Tische.
- Përdorni ngjyra për tri gjinitë; kujtesa vizuale funksionon shumë mirë këtu.
- Mësoni përmendsh mbaresat tipike; ato mbulojnë një pjesë të madhe të fjalorit.
