Koha e kryer me haben ose sein - Das Perfekt: haben oder sein
Përmbledhje e mësimit
Perfekt është koha kryesore e së shkuarës në gjermanishten e folur. Ajo ndërtohet me një folje ndihmëse — haben ose sein — të zgjedhuar sipas vetës, plus Partizip II në fund të fjalisë. Vështirësia e vetme e vërtetë është zgjedhja e foljes ndihmëse.
Çfarë do të mësoni?
- Kur përdoret haben dhe kur sein.
- Cilat grupe foljesh kërkojnë sein.
- Ndërtimin e fjalisë me pjesoren në fund.
- Përdorimin e Perfektit në bisedë.
Rregulli i zgjedhjes
| Folja ndihmëse | Përdoret me | Shembull |
|---|---|---|
| haben | shumicën dërrmuese të foljeve | Ich habe gearbeitet. |
| haben | të gjitha foljet kalimtare (me kundrinor) | Ich habe das Buch gelesen. |
| haben | foljet vetvetore | Ich habe mich gewaschen. |
| sein | foljet e lëvizjes nga një vend në tjetrin | Ich bin nach Berlin gefahren. |
| sein | foljet e ndryshimit të gjendjes | Er ist eingeschlafen. |
| sein | sein, bleiben, werden, passieren | Ich bin in Wien gewesen. |
Foljet me sein
| Grupi | Foljet | Shembull |
|---|---|---|
| Lëvizje | gehen, kommen, fahren, fliegen, laufen, reisen, steigen, schwimmen | Sie ist geflogen. |
| Ndryshim gjendjeje | aufstehen, einschlafen, aufwachen, sterben, wachsen, werden | Er ist aufgestanden. |
| Të veçanta | sein, bleiben, passieren, gelingen | Was ist passiert? |
Zgjedhimi i foljeve ndihmëse
| Veta | haben + Partizip II | sein + Partizip II |
|---|---|---|
| ich | habe gelernt | bin gegangen |
| du | hast gelernt | bist gegangen |
| er/sie/es | hat gelernt | ist gegangen |
| wir | haben gelernt | sind gegangen |
| ihr | habt gelernt | seid gegangen |
| sie/Sie | haben gelernt | sind gegangen |
Shembuj me përkthim
Gjermanisht: Ich habe gestern einen Film gesehen.
Shqip: Dje pashë një film.
Gjermanisht: Wir sind am Montag nach München gefahren.
Shqip: Të hënën udhëtuam për në Mynih.
Gjermanisht: Was ist gestern passiert?
Shqip: Çfarë ndodhi dje?
Foljet që marrin të dyja
Disa folje lëvizjeje marrin haben kur kanë kundrinor dhe sein kur nuk kanë:
- Ich bin nach Berlin gefahren. — Udhëtova për në Berlin.
- Ich habe das Auto gefahren. — E ngava makinën.
Fjalë sinjalizuese
gestern (dje), vorgestern (pardje), letzte Woche (javën e kaluar), letztes Jahr (vitin e kaluar), vor zwei Tagen (para dy ditësh), schon (tashmë), noch nicht (ende jo).
Gabime të zakonshme të folësve të shqipes
| Gabimi | E saktë | Shpjegimi |
|---|---|---|
| Ich habe nach Berlin gefahren. | Ich bin nach Berlin gefahren. | lëvizje pa kundrinor |
| Ich bin das Buch gelesen. | Ich habe das Buch gelesen. | folje kalimtare |
| Ich habe gewesen. | Ich bin gewesen. | sein merr sein |
| Ich habe gesehen einen Film. | Ich habe einen Film gesehen. | pjesorja shkon në fund |
| Ich habe mich gewaschen me bin | habe | foljet vetvetore marrin haben |
Krahasimi me gjuhën shqipe
Shqipja e ndërton të kryerën vetëm me kam: kam punuar, kam shkuar. Gjermanishtja zgjedh midis dy foljeve ndihmëse, prandaj çdo folje e re duhet mësuar bashkë me ndihmësen e vet. Për më tepër, shqipja e vendos pjesoren menjëherë pas foljes ndihmëse, kurse gjermanishtja e dërgon në fund të fjalisë.
Përmbledhje e shkurtër
- haben për shumicën e foljeve dhe për të gjitha ato me kundrinor.
- sein për lëvizje, ndryshim gjendjeje dhe sein, bleiben, werden, passieren.
- Pjesorja shkon gjithmonë në fund.
- Perfekti është koha e së shkuarës në bisedë.
Këshilla praktike për ushtrime
- Shkruani foljet e reja në formën gehen – ist gegangen, me ndihmësen përfshirë.
- Tregoni javën tuaj të kaluar me dhjetë fjali në Perfekt.
- Mësoni listën e foljeve me sein; ajo është e shkurtër dhe e mbyllur.
