Shprehjet e kohës dhe kalendari
Për të treguar kur ndodh diçka, shqipja përdor emra kohe, parafjalë dhe një varg shprehjesh të ngulitura. Zgjedhja e parafjalës është pjesa që kërkon më shumë vëmendje.
Ditët, muajt dhe stinët
| Ditët e javës | Muajt | Stinët |
|---|---|---|
| e hënë, e martë, e mërkurë | janar, shkurt, mars | pranverë (mars–maj) |
| e enjte, e premte | prill, maj, qershor | verë (qershor–gusht) |
| e shtunë, e diel | korrik, gusht, shtator | vjeshtë (shtator–nëntor) |
| fundjavë | tetor, nëntor, dhjetor | dimër (dhjetor–shkurt) |
Kujdes: emrat e ditëve dhe të muajve shkruhen me shkronjë të vogël, ndryshe nga anglishtja.
Ora
| Ora | Si thuhet |
|---|---|
| 8:00 | Ora është tetë. |
| 8:15 | Ora është tetë e çerek. |
| 8:30 | Ora është tetë e gjysmë. |
| 8:45 | Ora është nëntë pa çerek. |
| 8:10 | Ora është tetë e dhjetë (minuta). |
| 8:50 | Ora është nëntë pa dhjetë. |
Pjesët e ditës: në mëngjes, paradite, në mesditë, pasdite, në mbrëmje, natën, në mesnatë, në agim, në muzg.
Parafjalët dhe modelet
| Modeli | Përdoret për | Shembull |
|---|---|---|
| në + orë | orën e saktë | Nisemi në orën shtatë. |
| më + datë | datat | Provimi është më 12 qershor. |
| në + muaj / vit / stinë | periudha | Lindi në maj, në vitin 2001. |
| të + ditë e javës (shumës) | ditë të përsëritura | Të shtunave shkoj në treg. |
| që nga ... deri më / deri në | fillimi dhe fundi | Që nga shtatori deri në qershor. |
| për + kohëzgjatje | sa zgjat | Do të rri për dy javë. |
| prej + kohëzgjatje | sa kohë ka që vazhdon | Punoj këtu prej dhjetë vjetësh. |
| pas / para + emër | renditje | Pas darkës dalim shëtitje. |
Shprehjet e shpeshtësisë
gjithmonë — zakonisht — shpesh — herë pas here — ndonjëherë — rrallë — kurrë. Dhe: çdo ditë, çdo javë, dy herë në javë, një herë në muaj, nga një herë.
Nga letërsia shqipe
Naim Frashëri përdor një shprehje kohe që përdoret ende sot:
«Fushat e gjëra me lule, q'u kam ndër mënt dit' e natë!»
Ditë e natë do të thotë «pandërprerë, gjithë kohës». Shprehje të ngjashme: nga mëngjesi në mbrëmje, ditë për ditë, vit pas viti, herët a vonë.
Fjalët sinjalizuese
| E kaluara | E tashmja | E ardhmja |
|---|---|---|
| dje, pardje, mbrëmë, javën e kaluar, vjet, atëherë, dikur | sot, tani, këtë javë, aktualisht, këto ditë, sivjet | nesër, pasnesër, javën e ardhshme, muajin që vjen, së shpejti |
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| në 12 qershor | më 12 qershor | datat marrin më |
| Janar është i ftohtë. | janar me shkronjë të vogël | rregull drejtshkrimor |
| çdo ditët | çdo ditë | pas çdo vjen njëjësi i pashquar |
| Ora është tetë e tridhjetë minuta. | Ora është tetë e gjysmë. | forma më e natyrshme |
| Punoj këtu për dhjetë vjet. | Punoj këtu prej dhjetë vjetësh. | prej për diçka që vazhdon |
Provo vetë
- Provimi është ___ 15 maj. (më)
- Nisemi ___ orën gjashtë. (në)
- ___ shtunave luaj futboll. (Të)
- Jetoj këtu ___ pesë vjetësh. (prej)
- Ora është nëntë ___ çerek (8:45). (pa)
Burime dhe referenca
- Naim Frashëri, Bagëti e Bujqësia, Bukuresht, 1886.
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
