Pjesëzat dhe pasthirrmat
Pjesëzat dhe pasthirrmat janë pjesë të pandryshueshme të ligjëratës. Ato nuk emërtojnë as qenie, as veprime: pjesëzat nuancojnë kuptimin e fjalisë, kurse pasthirrmat shprehin drejtpërdrejt një ndjenjë.
Llojet e pjesëzave
| Lloji | Pjesëzat | Shembull |
|---|---|---|
| Mohuese | nuk, s’, mos, as | Nuk erdhi. Mos fol! |
| Pohuese | po, patjetër, sigurisht, vërtet | Po, sigurisht. |
| Pyetëse | a, vallë, ndoshta | A vjen nesër? |
| Foljore | të, do, le, po, u | Do të vij. Le të shkojmë. |
| Dëftuese | ja, qe | Ja ku është libri! |
| Përforcuese | edhe, madje, sidomos, pikërisht, veç | Madje erdhi para kohe. |
| Kufizuese | vetëm, thjesht, gati | Vetëm ti e di. |
Pjesëzat foljore — më të rëndësishmet
- të — shenja e lidhores: duhet të shkoj.
- do — shenja e së ardhmes dhe e kushtores: do të vij, do të vija.
- po — veprim në rrjedhë e sipër: po lexoj; edhe kusht: po të vish.
- u — shenja e joveprores në të shkuarën: u lava, u kthye.
- le — urdhër i zbutur: Le të fillojmë!
Pasthirrmat
| Ndjenja | Pasthirrmat | Shembull |
|---|---|---|
| Gëzim, habi | oh, ah, uau, o | Oh, sa bukur! |
| Dhimbje, keqardhje | ah, uf, medet, mjerisht | Uf, sa u lodha! |
| Thirrje, tërheqje vëmendjeje | hej, o, more, moj | Hej, prit një çast! |
| Neveri, mospranim | ëh, pf | Ëh, s’më pëlqen. |
| Tinguj natyre | bum, tak, cak | Bum! ra dera. |
Pasthirrmat nuk kryejnë funksion gjymtyre në fjali: ato qëndrojnë të veçuara, zakonisht me presje ose me pikëçuditje.
Nuancat që sjellin pjesëzat
Krahaso të njëjtën fjali me pjesëza të ndryshme:
- Arta erdhi. — pohim i thjeshtë.
- Edhe Arta erdhi. — përveç të tjerëve.
- Vetëm Arta erdhi. — askush tjetër.
- Madje Arta erdhi. — çuditërisht, kundër pritjeve.
- Pikërisht Arta erdhi. — pikërisht ajo dhe askush tjetër.
Fjalët sinjalizuese
Nëse fjala nuk ndryshon formë, nuk përgjigjet asnjë pyetjeje gjymtyre dhe mund të hiqet pa e prishur strukturën e fjalisë — por duke ndryshuar ngjyrimin — atëherë është pjesëz. Nëse është e veçuar me pikëçuditje dhe shpreh ndjenjë, është pasthirrmë.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| Nuk fol! | Mos fol! | urdhërorja mohohet me mos |
| Do vij nesër. | Do të vij nesër. | pjesëza të nuk hiqet në standard |
| s të kam parë | s’të kam parë | s’ shkruhet me apostrof |
| Oh sa bukur! | Oh, sa bukur! | pasthirrma veçohet me presje |
Provo vetë
- ___ fol kaq shpejt! (Mos)
- ___ të shkojmë në park. (Le)
- ___ vjen nesër? (A)
- Cila është pasthirrma: oh, vetëm, nuk, do? (oh)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
