Përemrat lidhorë dhe të pacaktuar
Këto janë dy grupe përemrash me funksione krejt të ndryshme: lidhorët bashkojnë një fjali të varur me një emër të fjalisë kryesore; të pacaktuarit tregojnë qenie, sende ose sasi që nuk përcaktohen saktësisht.
Përemrat lidhorë
| Forma | Përdorimi | Shembull |
|---|---|---|
| që | i pandryshueshëm, forma më e zakonshme | Libri që lexova ishte i bukur. |
| i cili | mashkullore njëjës | Djali i cili erdhi është kushëriri im. |
| e cila | femërore njëjës | Vajza e cila na ndihmoi ishte Arta. |
| të cilët | shumës mashkullor | Nxënësit të cilët morën pjesë fituan. |
| të cilat | shumës femëror | Fjalët të cilat mësuam janë të reja. |
| të cilin / të cilën | kallëzore | Njeriu të cilin takova ishte mësuesi im. |
| të cilit / së cilës | gjinore, dhanore | Nxënësi të cilit i dhashë librin. |
Cilin të zgjedh? Në ligjërimin e përditshëm që është më i natyrshëm dhe gjithmonë i saktë. Format e i cili preferohen në ligjërimin zyrtar e shkencor dhe kur duhet qartësi për rasën ose kur pas emrit vjen një parafjalë: Shtëpia në të cilën banoj është e vjetër.
Përemrat e pacaktuar
| Grupi | Format | Shembull |
|---|---|---|
| Për njerëz | dikush, askush, kushdo, secili, të gjithë | Dikush të kërkoi. |
| Për sende | diçka, asgjë, gjithçka, çdo gjë | Nuk kam asgjë për të thënë. |
| Për sasi | disa, ca, shumë, pak, ndonjë | Disa nxënës munguan. |
| Përgjithësues | çdo, secili, gjithsecili | Çdo ditë shkoj në punë. |
Rregulli i mohimit të dyfishtë
Ky është ndryshimi më i madh nga anglishtja: kur fjalia përmban askush, asgjë, asnjë, folja duhet të mohohet gjithashtu me nuk ose s’:
- Askush nuk erdhi. — jo Askush erdhi.
- Asgjë nuk ndryshoi.
- Asnjë nxënës nuk mungoi.
Pas «çdo» dhe «ndonjë»
Të dy kërkojnë emër në njëjës të pashquar:
- çdo ditë, jo çdo ditët.
- ndonjë pyetje, jo ndonjë pyetjet.
Ndonjë përdoret sidomos në pyetje dhe në fjali kushtore: A ke ndonjë pyetje?
Fjalët sinjalizuese
Një emër i ndjekur menjëherë nga një fjali që e përcakton kërkon përemër lidhor. Fjalitë mohore me as- kërkojnë gjithmonë nuk ose s’ te folja.
Gabimet e zakonshme
| Gabim | Saktë | Pse |
|---|---|---|
| Askush erdhi. | Askush nuk erdhi. | mohim i dyfishtë i detyrueshëm |
| Njeriu i cilin takova. | Njeriu të cilin takova. | kallëzorja kërkon të cilin |
| Vajza i cili na ndihmoi. | Vajza e cila na ndihmoi. | përshtatja në gjini |
| çdo ditët | çdo ditë | njëjës i pashquar |
| Nuk kam diçka për të thënë. | Nuk kam asgjë për të thënë. | në fjali mohore përdoret asgjë |
Provo vetë
- Libri ___ lexova ishte interesant. (që)
- Vajza ___ na ndihmoi është motra e Benit. (e cila)
- ___ nuk erdhi në mbledhje. (Askush)
- A ke ___ pyetje? (ndonjë)
- ___ ditë shkoj në punë me autobus. (Çdo)
Burime dhe referenca
- Gramatika e gjuhës shqipe I – Morfologjia, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Gramatika e gjuhës shqipe II – Sintaksa, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2002.
- Drejtshkrimi i gjuhës shqipe, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1973.
- Fjalori i gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2006.
